Testy rozumienia tekstów pisanych w egzaminach certyfikatowych z języka polskiego, angielskiego i włoskiego na poziomie B2

Numer JOwS: 
str. 34

Przedmiotem tego artykułu jest porównanie testów sprawdzających rozumienie tekstów pisanych na poziomie B2 w trzech wybranych przeze mnie systemach certyfikatowych: polskim (państwowe egzaminy certyfikatowe z języka polskiego jako obcego), angielskim (egzaminy uniwersytetu w Cambridge) i włoskim (egzaminy CELI).

Pobierz artykuł w pliku PDF

Opisywane systemy mają odrębną specyfikę, która wynika z odmiennej sytuacji testowanych języków (liczebności populacji, dla których stanowią język pierwszy, ich znaczenia międzynarodowego i atrakcyjności dla cudzoziemców) (por. Miodunka 1990), jak również z samej historii każdego z testów i skali, na jaką są przeprowadzane. Tendencje obecne we współczesnej dydaktyce języków obcych uprawniają jednak do takich porównań.

Ważnym wydarzeniem dla rozwoju europejskiej glottodydaktyki była publikacja Rady Europy z 2001 r. Europejski system opisu kształcenia językowego: uczenie się, nauczanie, ocenianie (ESOKJ) (Rada Europy 2003; Janowska 2007). Nie mniejsze znaczenie dla współczesnego myślenia o testach językowych wśród specjalistów miało jednak wcześniejsze o ponad dekadę powołanie Stowarzyszenia ALTE (Association of Language Testers in Europe), grupy zrzeszającej różne europejskie instytucje testujące znajomość języków obcych. Organizacja ta, powstała w 1989 r., stawiała sobie za cel stworzenie spójnego systemu, który zdefiniuje powszechnie rozpoznawalne poziomy biegłości językowej, określi wspólne normy przygotowania i przeprowadzania testów, umożliwi wymianę doświadczeń i idei między instytucjami odpowiedzialnymi za egzaminy (Grego Bolli i Spiti 2004:67 i n.).

Efektem prac grupy ALTE jest między innymi pięciostopniowa skala biegłości językowej (od poziomu ALTE 1 do ALTE 5), której wskaźniki zostały skorelowane z powszechnie używaną obecnie w dydaktyce sześciostopniową skalą zaproponowaną przez ESOKJ (poziomy A1-C2). Nieco później rozpoczęto prace nad definiowaniem poziomu ALTE Breakthrough, odpowiadającego poziomowi A1.

418

Certyfikaty poświadczające znajomość różnych języków zyskały w ten sposób wspólny punkt odniesienia, co ma znaczenie nie tylko dla ich posiadaczy, ale również dla potencjalnych pracodawców czy instytucji edukacyjnych.

Jednym z założeń grupy była promocja wielojęzyczności na naszym kontynencie. Stowarzyszenie ALTE liczy dziś 33 członków reprezentujących 26 języków. W systemie egzaminów ALTE funkcjonują omawiane w tym artykule polskie egzaminy certyfikatowe, egzaminy Cambridge z języka angielskiego oraz egzaminy z języka włoskiego CELI.

Egzaminy certyfikatowe na poziomie B2

Egzamin z języka polskiego na poziomie średnim ogólnym (PL-B2) przeprowadzany jest od początku istnienia polskiej certyfikacji (tj. od roku 2004) przez Państwową Komisję Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego, a w latach 2004-2011 był on wybierany przez największą liczbę kandydatów (Miodunka 2013:55). Posiadanie certyfikatu na poziomie B2 pozwala cudzoziemcowi rozpocząć studia w Polsce, w tym także na kierunkach humanistycznych.

First Certificate in English powszechnie znany jako FCE cieszy się największą popularnością wśród brytyjskich egzaminów z języka angielskiego (Alderson 2000:128). Organizacją egzaminu zajmuje się jednostka uniwersytetu w Cambridge: Cambridge English Language Assessment (dawniej ESOL). Po raz pierwszy odbył się on w 1939 r. i podlega regularnym modyfikacjom; ostanie zmiany nastąpiły w 1996 i 2008 r.

Egzamin z ogólnego języka włoskiego CELI 3 (Certificato di conoscenza della lingua italiana) organizowany jest przez uniwersytet dla cudzoziemców w Perugii. Uczelnia ta prowadzi egzaminy certyfikatowe od 1987 r., ale w obecnej formie istnieją one od początku lat 90. XX wieku. Obcokrajowiec legitymujący się certyfikatem CELI 3 może podjąć studia we Włoszech.

Osoba znająca język obcy na poziomie B2 (który odpowiada poziomowi 3 ALTE):

(...) rozumie znaczenie głównych wątków przekazu zawartego w złożonych tekstach na tematy konkretne i abstrakcyjne, łącznie z rozumieniem dyskusji na tematy techniczne z zakresu jej specjalności. Potrafi porozumiewać się na tyle płynnie i spontanicznie, by prowadzić normalną rozmowę z rodzimym użytkownikiem języka, nie powodując przy tym napięcia u którejkolwiek ze stron. Potrafi – w szerokim zakresie tematów – formułować przejrzyste i szczegółowe wypowiedzi ustne lub pisemne, a także wyjaśniać swoje stanowisko w sprawach będących przedmiotem dyskusji, rozważając wady i zalety różnych rozwiązań (Rada Europy 2003:33).

Jak można przeczytać we wskaźnikach biegłości ALTE (Martyniuk 2004:17), uczący się na tym poziomie potrafi analizować teksty w poszukiwaniu istotnych informacji i rozumieć szczegółowe instrukcje lub zalecenia. W dokumencie Rady Europy (2003:70-73) podkreśla się sporą autonomię czytelnika, jego umiejętność monitorowania procesu lektury i wyboru odpowiednich strategii (np. przeglądanie, powrót do wybranych fragmentów, korzystanie ze słownika). Ma on rozumieć główne myśli tekstu, jak również ważne dla siebie szczegóły. Umie ocenić czytany tekst pod kątem przydatności dla siebie, rozumie nie tylko zawarte w tekstach informacje, ale również opinie wyrażane przez autora. Potrafi czytać teksty specjalistyczne z własnej dziedziny.

Do opisów proponowanych przez ESOKJ nawiązują autorzy standardów obowiązujących w omawianych egzaminach certyfikatowych (zob. University of Cambridge ESOL Examinations 2007:4, 7-8; Bolli i Spiti 2004:133; PKPZJPjO 2003:35), warto jednak przyjrzeć się rozwiązaniom praktycznym zastosowanym w tych ich częściach, które sprawdzają kompetencję kandydatów w zakresie rozumienia tekstów pisanych.

Pod uwagę wzięte zostaną: nazwa komponentu (część egzaminu; komponenty składają się z sekcji por. Gaszyńska i Seretny 2004:11) i jego miejsce w strukturze egzaminu, czas przeznaczony na jego rozwiązanie, kryteria doboru tekstów, liczba sekcji i jednostek (najmniejszy element w teście, za który można otrzymać punkty w komponencie, typy zadań oraz testowane umiejętności, a także przyjęty sposób oceniania[1].

Rozumienie tekstów pisanych w strukturze egzaminów certyfikatowych

Zarówno na egzaminie certyfikatowym na poziomie średnim ogólnym (PL-B2), jak i w FCE oraz CELI 3 pojawiają się komponenty testujące rozumienie ze słuchu, lekturę tekstów, redakcję tekstów, kompetencję gramatyczną (lub leksykalno-gramatyczną) oraz mówienie. W polskiej certyfikacji czytanie testowane jest w trwającej 45 minut części C egzaminu (a więc jego trzeciej spośród pięciu części), noszącej nazwę: Rozumienie tekstów pisanych. Odmienne rozwiązanie przyjęto w egzaminach angielskim i włoskim, które rozpoczyna test rozumienia tekstów. Dla FCE nosi on nazwę Reading i trwa 60 minut, a więc o kwadrans dłużej niż test polski. W egzaminie z języka włoskiego połączono pierwsze dwie części: czytanie (Comprensione della lettura) oraz pisanie, a przeznaczony na nie łączny czas wynosi 2 godziny 15 minut. Zdający może więc zdecydować, od której części woli rozpocząć rozwiązywanie testu. Gdyby analogiczne części połączono na egzaminie polskim, ich skumulowany czas byłby identyczny jak we włoskim; w przypadku języka angielskiego – dłuższy jedynie o 5 minut (2 godz. 20 min).