Twórcze sposoby na naukę gramatyki angielskiej

Numer JOwS: 
str. 134

Artykuł jest owocem intensywnej pracy w trakcie kursu Creativity in the Classroom w Bell International College, Cambridge, który odbyłam w ramach doskonalenia zawodowego kadry dla edukacji dorosłych programu Grundtvig.

Jak się uczyć czasowników nieregularnych

Oprócz typowego uczenia się na pamięć listy czasowników, możemy zastosować różne sztuczki i zabawy na zapamiętanie form. Przede wszystkim zwracamy uwagę uczniów na grupowanie znanych i nieznanych czasowników nieregularnych według podobieństw form. Na zasadzie analogii oraz własnej analizy te formy mają szansę być znacznie lepiej zapamiętane. Oto przykłady:

  • czasowniki, które w każdej formie są niezmienne, np. cut/cut/cut (Zał. 1.);
  • czasowniki zakończone w past simple i past participle na -ught (dwa z nich mają w środku a-, a pozostałe o-) – jest ich tylko 7 (Zał. 2.);
  • czasowniki, które zmieniają tylko samogłoskę w środku: w formie past simple na a-, w past participle na -u (Zał. 3a.), zarówno w drugiej, jak i w trzeciej formie jest -u- (Zał. 3b.);
  • czasowniki, w których następuje oboczność, czyli te, które zmieniają zapis lub dźwięk samogłoski w środku (Zał. 4.);
  • czasowniki, które w formie podstawowej końcową literę -d zamieniają w past simple i past participle na -t (Zał. 5.);
  • czasowniki o tej samej tendencji w odmianie, ale bez -d w pierwszej formie (Zał. 6.);
  • czasowniki, które z obocznością (zmieniają dźwięk lub zapis samogłoski) w środku, zakończone w II i III formie na -t (Zał. 7.);
  • wyjątki z końcówką -d (Zał. 8.);
  • czasowniki, które oprócz oboczności (czyli zmiany samogłoski w środku), w formie past participle kończą się na -en (w tym są podobne do siebie, więc grupujemy je razem) (Zał. 9.);
  • czasowniki, które odmieniają się podobnie do blow (Zał. 10.);
  • czasowniki, które odmieniają się jak show (Zał. 11.);
  • inne czasowniki z końcówką -n w past participle (Zał. 12.);
  • czasowniki zachowujące się jak say (Zał. 13.);
  • uwaga na podobne i mylące się czasowniki (Zał. 14.);
  • inne (Zał. 15.).

Jeśli trzeba, pozwalaj uczniom dopisać obok znaczenie czasowników, które się mylą (jak np. feel i fall). Jednak lepiej nie zapisywać tak podobnych słów obok siebie, bo będą się mylić.

Metoda ta odwołuje się przede wszystkim do sekwencyjnego stylu myślenia, ale można wspomóc uczniów, stosując dodatkowe elementy w zależności od typu inteligencji:

  • styl wizualny / inteligencja przestrzenna – tabele są w różnych kolorach, z dużą wyraźną czcionką, narysowane własnoręcznie przez uczniów, wywieszone na ścianie, tak aby można było z nich na bieżąco korzystać;
  • styl słuchowy / inteligencja muzyczna – uczeń powtarza na głos odmianę czasowników z jednej tabelki, takich jak blow – blew – blown, draw – drew – drawn, nadaje temu co czyta rytm, a nawet jakąś rytmiczną melodię, przez co dźwięki łatwiej wpadają w ucho;
  • styl kinestetyczny – sam fakt rysowania i wypełniania tabelek na dużych arkuszach papieru oraz zawieszanie ich na różnych ścianach (uczymy się, poruszając się) już wpływa pozytywnie na pamięć kinestetyków;
  • inteligencja matematyczna – policzenie, ile jest jakich czasowników w danej tabelce (np. ogółem siedem z końcówką -ught, w czym dwa z -aught, a pięć z -ought w past simple i past participle) jest bardzo przydatne dla osób z tego typu inteligencją;
  • inteligencja interpersonalna – uczeń zostaje nauczycielem dla drugiej osoby i w parach możemy sprawdzić, co pamiętamy.

Należy pamiętać również, że wiele czasowników ma wersje z przedrostkami: un-, mis-, re-, out-, over-, under-, pre-, fore-, inter- itp. i zachowują wówczas takie same formy w odmianie, niezależnie od dodanego przedrostka. To bardzo ułatwia naukę.

Przy okazji uczenia się czasowników warto zadbać o inteligencję lingwistyczną – uczniowie o takich zdolnościach chętnie napiszą rymowane wierszyki z wykorzystaniem czasowników nieregularnych.

Bardzo dobrym przykładem jest poniższy wiersz z podręcznika Natural English Preintermediate (Oxford University Press:24). Uczniowie dostają listę czasowników w formie podstawowej, następnie zastanawiają się, gdzie wstawić jaką formę czasownika. Potem słuchają całej wersji na płycie i sami recytują kilkakrotnie. Warto dla lepszego zapamiętania zwizualizować, narysować lub odegrać scenki z wiersza.

I don’t know what she ...........................
But her face was very red.
The trousers that I ...........................
Were really very short.
The best thing that I .............................
Was a teapot made of gold.
The first time we ..........................
He offered me a Coke.
I asked how much she ............................
For a fizzy lemonade.
I stopped work and ............................
“Now it’s time for sport!”
When the phone ...........................
I heard a loud bang.
The last film I ..........................
Was in 1984.

Odpowiedzi: said, bought, sold, spoke, paid, thought, rang, saw

Innym przykładem rymowanki wymyślonej przeze mnie jest poniższy żartobliwy wierszyk. Zachęcam zarówno nauczycieli, jak i uczniów do pisania podobnych rymowanek.

I wonder why I ate
So many rolls – maybe eight.
It’s because I’d found
These rolls, fresh and round.
That night I only felt
The tight jeans and the belt.
And in my youth I heard
“Eat as little as a bird”.
If only I had known
I’d have my belly blown.
Next time I’ll try to fight
My enormous appetite.

Trzeba nadmienić, że czasowniki te rymują się, gdy są wymawiane w wersji brytyjskiej (RP). Często niestety uczona jest albo amerykańska wersja na przemian z angielską (zwłaszcza r wymawiane miękko w amerykańskiej, w angielskiej w ogóle może prowadzić do nieporozumień), albo co gorsza uczniowie utrwalają niepoprawne wersje (np. wymawiają bought jak boat). Tak więc należy zwracać szczególną uwagę na wszystkie niuanse w wymowie, np. że called brzmi jak cold, ale nie colt, że saw to absolutnie nie dźwięk sow, że heard i heart pisane są podobnie, ale fonetycznie dyftong brzmi inaczej. Poza tym rang to nie rank i że g się nie wymawia, jedynie udźwięcznia ono dodatkowo n; paid czyta się podobnie jak laid, ale już nie said, a run i ran to też nie jest to samo.