Uczyć obrazami – materiały wizualne w procesie dydaktycznym w kształceniu zintegrowanym

Numer JOwS: 
str. 138

U dzieci wczesnoszkolnych w procesie nauczania istotna jest dominacja obrazów nad tekstem. Obraz jest narzędziem przekazywania treści merytorycznych oraz ważnym elementem motywacyjnym. Środki obrazowe mogą stanowić jedno ze źródeł wiedzy, pełnić rolę wprowadzenia do tematu lekcji, mogą uzupełniać materiały tekstowe, są nieocenioną pomocą w zapamiętywaniu.

Skupiając się na podręcznikach do nauki języków obcych, trzeba stwierdzić, że zawarte w nich ilustracje najczęściej wykorzystuje się do ćwiczeń wspierających:

  • rozumienie tekstu pisanego;
  • proces mówienia w języku obcym;
  • rozumienie mowy;
  • zapamiętywanie nowych zwrotów i słówek.

Chyba nikt nie wyobraża sobie dziś podręcznika do nauki języka obcego pozbawionego ilustracji. Niemal wszyscy nauczyciele omawianej grupy wiekowej korzystają również z fiszek obrazkowych. Dają one wielkie możliwości nie tylko podniesienia efektywności procesu przyswajania języka, ale są również znakomitym sposobem na uatrakcyjnienie zajęć. Fiszki można wykorzystywać do niezliczonej liczby ćwiczeń. Mogą mieć takie funkcje, jak:

  • poszerzanie wiedzy dziecka;
  • rozbudzanie zainteresowań dziecka, zaspokajanie jego naturalnej ciekawości świata;
  • rozwijanie wyobraźni, kształtowanie intelektu oraz uczuć dziecka – czyli formowanie psychiki młodego człowieka.

Nie wolno również zapomnieć o ogromnej roli tzw. uczenia peryferyjnego (ang. peripheral learning). Z uwagi na świetne wyniki w przyswajaniu materiału, na który mimowolnie patrzymy, uczniowie coraz częściej uczą się w salach przyozdobionych kolorowymi plakatami dydaktycznymi. Regularne, długotrwałe obcowanie z plakatami edukacyjnymi prowadzi do samoistnego niemal przyswojenia treści dydaktycznych prezentowanych na nich, nawet bez zwrócenia uwagi na te treści przez nauczyciela.

Mając na uwadze dobro ucznia z klas I-III szkoły podstawowej, każdy nauczyciel powinien w jak największym stopniu wykorzystywać materiały wizualne w procesie dydaktycznym. Stosowanie zróżnicowanych rozwiązań dydaktycznych oraz włączenie kilku zmysłów w proces poznawczy znacznie zwiększa efektywność przyswajania materiału.

Ćwiczenia z użyciem materiałów wizualnych do przeprowadzenia z uczniami klas I-III

Należy podkreślić, że każde nowe zagadnienie tematyczne dobrze jest rozpoczynać od prezentacji słownictwa w formie wizualnej. Dla dzieci wczesnoszkolnych metoda ta jest niezwykle atrakcyjna. Poniżej znajduje się zbiór ćwiczeń, które mogą być wykorzystywane na różnych etapach lekcji.

Temat zajęć: dom

Zadanie 1.

Rysujemy na tablicy kontury domu, dzielimy go na pomieszczenia. Obrazek musi być dość duży. Dzieci nazywają poszczególne pomieszczenia. Następnie przychodzi czas na fiszki. Jeśli nie dysponujemy gotowymi fiszkami lub mamy ich za mało, łatwo możemy je sami przygotować w domu. Jest to bardziej pracochłonne, ale przecież takiego zestawu będziemy mogli wielokrotnie użyć w innych klasach, przez wiele lat. Każde dziecko może otrzymać po dwie fiszki. Dzieci przyporządkowują przedmioty zilustrowane na fiszkach do odpowiednich pomieszczeń poprzez przytwierdzenie ich do tablicy magnesem. Po kolei podchodzą do tablicy, wymawiają słowo zilustrowane na fiszce i przytwierdzają fiszkę do odpowiedniego pomieszczenia. W ramach ćwiczenia podsumowującego nauczyciel może wyznaczyć uczniów, którzy wymienią przedmioty znajdujące się w danych pomieszczeniach.

Zadanie 2.

Aby wprowadzić przyimki miejsca, najprościej jest posiłkować się fiszkami lub gotowymi obrazkami. Jeśli korzystamy z fiszek, na tablicy rysujemy pokój (ściany, drzwi i okno). Ustawiamy 2-3 fiszki w wybranym miejscu pokoju i formujemy zdanie demonstracyjne w języku obcym, kładąc nacisk na przyimek miejsca. Np.: The sofa is between the desk and the wardrobe. Następnie ustawiamy te same fiszki inaczej i prosimy kogoś, by ułożył zdanie z tym samym przyimkiem. W ten sposób możemy wprowadzić i przećwiczyć kolejne przyimki miejsca, tym samym powtarzając słówka związane z wyposażeniem pokoju/domu. Metoda z wykorzystaniem obrazu w tym ćwiczeniu jest bardziej efektywna, ponieważ uczeń musi podczas mówienia zastąpić obraz słowem, a nie tylko przeczytać dany wyraz. Nie tylko więc uczy się nowego zagadnienia, jakim są przyimki miejsca, ale również powtarza zagadnienie poznane np. na poprzednich zajęciach.

Temat: zwierzęta/części ciała

Aby wprowadzić dopełniacz saksoński, można przygotować ilustracje różnych części ciała zwierząt, których nazwy dzieci właśnie poznały. Najlepiej, by były to ilustracje realistyczne. W prosty sposób można je znaleźć w Internecie. Każdej parze rozdajemy po jednym takim tajemniczym wycinku obrazka całego zwierzęcia. Zadaniem każdej pary jest określenie, do kogo należy dana część ciała. Uczniowie formują swoje zdania na wzór zdania modelowego: This is a crocodile’s leg/paw. This is a pig’s tail. This is a bear’s ear.

Temat: zwierzęta

Jeśli posiadamy dużo fiszek przedstawiających rozmaite zwierzęta, możemy wykorzystać je na kilka sposobów. Przede wszystkim można grupować zwierzęta według wspólnych cech: dzieci dzielą zwierzęta na te, które żyją w lesie, w wodzie, na sawannie, na farmie. Następnie organizujemy podział zwierząt według kontynentów. Możemy, ćwicząc nazwy zwierząt, wprowadzić czasownik umieć. W tym celu dzielimy zwierzęta na te, które umieją latać, pływać, skakać, biegać itp. (może to być także dobre wprowadzenie nowych czasowników). Takie podziały możemy tworzyć w zależności od potrzeb i pomysłowości.

Oczywiście istnieje też kilka bardziej popularnych metod wykorzystania materiałów wizualnych w procesie dydaktycznym dzieci wczesnoszkolnych. Należą do nich między innymi: przygotowanie swojego drzewa genealogicznego (temat: rodzina), opisywanie obrazków, szukanie podobieństw i różnic w parze obrazków czy własnoręczne tworzenie fiszek przez najmłodszych uczniów. Fiszki te będą następnie wykorzystywane w danej grupie do innych ćwiczeń. Warto również często korzystać na zajęciach z plakatów edukacyjnych, które oferują nam przeróżne wydawnictwa, a które na pewno znajdują się na ścianach sal lekcyjnych. Sposób, w jaki wykorzystujemy materiały wizualne w procesie nauczania, jest ograniczony jedynie naszą wyobraźnią. Warto wzbogacić swój warsztat pracy o kilka uniwersalnych pomysłów i stworzyć własny zestaw fiszek, by móc w pełni wykorzystywać możliwości dzieci do przyswajania i uczenia się nowych zagadnień językowych.

Bibliografia

  • Komorowska, H. (2001) Metodyka nauczania języków obcych. Warszawa: Fraszka Edukacyjna.
  • Penfield, W., Roberts, L. (1959) Speech and Brain Mechanisms. Princeton: Princeton University Press.
  • Słońska, I. (1977) Psychologiczne problemy ilustracji dla dzieci. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.