Wędrówki po globalnej sieci, czyli o możliwościach wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnej w kształceniu językowym

Numer JOwS: 
str. 46

Żyjemy w czasach postępującej cyfryzacji. Najnowsze technologie obecne są w niemal każdej sferze ludzkiej aktywności: prywatnej, społecznej, a także edukacyjnej. Do szkół i na uniwersytety wkracza właśnie pokolenie uczniów, którzy nie znają świata bez Internetu. Z tego względu coraz bardziej zauważalna staje się konieczność włączania nowych technologii w proces nauczania języków obcych.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Wielu badaczy zajmujących się kształceniem językowym zgadza się z przywołanym przez A. Turulę (2010:59) sloganem: If you can’t beat them – join them (Nie walcz – przyłącz się), tłumacząc, że: skoro nasi uczniowie – cyfrowi tubylcy (digital natives) – już przebywają i dobrze funkcjonują w rzeczywistości wirtualnej, to zamiast zapraszać ich na lekcję do naszego świata, powinniśmy ich edukować w środowisku dla nich naturalnym.

Multimedia umiejętnie wykorzystywane mogą odgrywać ogromną rolę w procesie kształcenia i uczenia się. Umożliwiają bowiem uczącym się odkrywanie wybranych wycinków rzeczywistości dostępnych np. za pośrednictwem Internetu; pozwalają na rozwijanie zdolności poznawczych, a przy tym są źródłem zdobywania wiadomości i umiejętności. Spełniają zatem ważne z dydaktycznego punktu widzenia funkcje: poznawczą, kształcącą i dydaktyczną (Wenta 2004:377). K. Wenta zwraca uwagę także na motywujące właściwości zastosowania multimediów w procesie uczenia się:

Działania przetwarzające rzeczywistość, także ikoniczną i symboliczną, to szczególna funkcja mediów informacyjnych, gdyż pozwalają one wszechstronnie aktywizować osoby uczące się w toku wspierania informacyjnego, co może prowadzić do wzrostu efektywności kształcenia. Wiążę się to z tym, że osoba ucząca się, aby przyswoić sobie umiejętności (zespół czynności prostych i złożonych), musi wykonywać zarówno czynności umysłowe, jak i manualne, ponieważ współczesne media edukacyjne najczęściej są interaktywne i wymuszają aktywność w postaci pozyskiwania informacji oraz ich umysłowego przetwarzania (Wenta 2004:378).

Za pośrednictwem Internetu mamy także dostęp do niezliczonej liczby różnorodnych tekstów pisanych i mówionych należących do różnych poziomów komunikacyjnych: od interpersonalnego, przez grupowe i instytucjonalne, aż po komunikowanie masowe. Jest to szczególnie istotne ponieważ, jak pisze U. Żydek-Bednarczuk (2005:13): każdy z poziomów komunikowania ma własne teorie, ale też tworzy właściwe sobie teksty. (…) Na każdym poziomie komunikowania powstają różnorodne wypowiedzi.

Niniejszy artykuł ma na celu zaprezentowanie możliwości rozwijania sprawności językowych z wykorzystaniem  multimediów, a w szczególności Internetu, który będąc kanałem komunikacyjnym, integruje w sobie inne kanały komunikacji – zarówno masowej, jak i interpersonalnej – oraz stanowi odtworzenie kanałów komunikacyjnych istniejących i wykorzystywanych w środowisku naturalnym i społecznym, jak również oferuje nowe, nieznane dotychczas kanały komunikacyjne, charakteryzujące się nowymi właściwościami, wynikającymi z właściwości środowiska, w którym istnieją (Drzewińska 2008). Opis możliwości praktycznego zastosowania Internetu w kształceniu językowym dotyczyć będzie nauczania języka polskiego jako obcego, jednak zaproponowane rozwiązania metodyczne i technologiczne znajdą zapewne zastosowanie także w przypadku dydaktyki innych języków obcych.

Myśląc o nauczaniu języka obcego, mamy na myśli kształcenie sprawności językowych przy harmonijnym rozwoju kompetencji gramatycznej i leksykalnej. Według badań ankietowych przeprowadzonych wśród 150 obcokrajowców uczących się języka polskiego najważniejszymi umiejętnościami są: mówienie (84% badanych uważa tę sprawność za bardzo ważną) oraz rozumienie ze słuchu (75% odpowiedzi bardzo ważne). Na kolejnych miejscach znajdują się: czytanie oraz pisanie (odpowiednio 66% i 45% wskazań bardzo ważne). Badania zostały zaplanowane i przeprowadzone w ramach projektu SpeakApps: Production and Interaction in a Foreign Language through Online ICT Tools, który od stycznia 2011 r. jest realizowany w Centrum Języka i Kultury Polskiej w Świecie Uniwersytetu Jagiellońskiego we współpracy z uniwersytetami w: Barcelonie (Universitat Oberta de Catalunya), Irlandii (Dublin City University), Finlandii (University of Jyväskylä) i Holandii (Rijksuniversiteit Groningen). Projekt SpeakApps powstał z myślą o uczących się języków obcych, którzy chcą doskonalić swoje umiejętności komunikacyjne w zakresie mówienia i rozumienia ze słuchu oraz nauczycielach, którzy w swojej pracy chętnie wykorzystują najnowsze rozwiązania, jakie stwarzają technologie informacyjno-komunikacyjne.

LangBlog, Wideoczat i Tandem – nowe możliwości kształcenia sprawności mówienia i rozumienia ze słuchu

W ramach projektu SpeakApps powstały narzędzia do interaktywnego nauczania: LangBlog, Wideoczat oraz Tandem[1]. Narzędzia te umożliwiają nauczycielowi wprowadzanie różnorodnych zadań usprawniających umiejętności produkcji oraz interakcji ustnej. Mogą być stosowane w pracy indywidualnej (LangBlog), pracy w parach (Tandem) oraz w ramach zajęć grupowych (wideokonferencja). LangBlog jest narzędziem, dzięki któremu uczący się mogą bezpośrednio nagrywać wypowiedzi wideo lub audio, zamieszczać je na platformie, a także odsłuchiwać i komentować wypowiedzi kolegów i koleżanek z grupy. Podobnie jak pozostałe narzędzia, może być wykorzystywany zarówno w ramach kursów zdalnych, jak i podczas kursów tradycyjnych, jako medium wspomagające rozwijanie umiejętności komunikacji ustnej[2]. Aby zachęcić studentów do używania LangBloga nauczyciele powinni przygotowywać zadania, których wykonanie będzie wymagało zarówno nagrania wypowiedzi, jak i odsłuchania plików zamieszczonych przez innych uczących się. Mogą to być zadania długoterminowe np. systematyczne dzielenie się wrażeniami związanymi z życiem codziennym w Polsce – studenci mogą w ten sposób np.: polecać dobre restauracje; opowiadać o wydarzeniach kulturalnych, w których wzięli udział; umawiać się na wspólne wyjście do kina lub teatru; mówić o tym, gdzie warto pójść lub gdzie można tanio zrobić zakupy. Lista możliwości jest niemalże nieograniczona. Studenci chętnie dzielą się swoimi spostrzeżeniami oraz odsłuchują i komentują sugestie innych, ponieważ zaproponowana tematyka odpowiada ich zainteresowaniom i potrzebom. LangBlog jest także doskonałą pomocą dla studentów przygotowujących się do części ustnej egzaminu certyfikatowego na wybranym poziomie zaawansowania. Studenci mogą nagrywać wypowiedzi na tematy zawarte w opracowanych przez nauczyciela przykładowych zestawach egzaminacyjnych. Dzięki temu nauczyciel ma możliwość udzielenia odpowiedniego wsparcia, natomiast student może wielokrotnie odsłuchiwać swoje nagranie, wyszukiwać w nim błędy, poprawiać, oceniać i w ten sposób samodzielnie doskonalić umiejętności językowe.

Narzędziem kształcącym umiejętności interakcji i mediacji jest przeznaczony do pracy w parach Tandem. Zastosowana technologia sprawia, że możemy zaprojektować zadania z luką informacyjną, zadania polegające na wyborze najlepszych wariantów oraz zadanie typu znajdź różnice, także online. Właściwością tego typu zadań jest konieczność zastosowania dwóch wersji uzupełniających się materiałów. Studenci pracujący w Tandemie otrzymują dwa specjalnie przygotowane zestawy np. ilustracje różniące się kilkoma szczegółami lub zestaw materiałów graficznych, które należy ułożyć w określonej kolejności według ustalonych kryteriów (mogą to być np. fotografie przedstawiające różne zjawiska związane z katastrofami ekologicznymi, a zadaniem uczących się jest ustalenie, które z nich uważają za najbardziej niebezpieczne).

Trzecim narzędziem jest Wideoczat, czyli wideokonferencja, która umożliwia synchroniczną komunikację sześciu osób. Za pomocą Wideoczatu można wprowadzać różnego rodzaju dyskusje, odgrywać sceny z podziałem na role, przygotowywać projekty lub omawiać treści zawarte w artykułach, nagraniach, materiałach wideo. Należy także dodać, że korzystanie z tych narzędzi umożliwia dostęp do całej bazy danych, jaką stanowi Internet. Można zatem zamieszczać linki do interesujących artykułów, audycji radiowych, podcastów, filmów, reklam, zdjęć, które staną się bodźcem do konstruowania wypowiedzi. Linki może zamieszczać zarówno nauczyciel, jak i studenci. Stworzenie uczącym się możliwości umieszczania własnych materiałów jest krokiem w kierunku nauczania opartego na autonomii uczących się (learner-oriented teaching). W przypadku kształcenia sprawności mówienia jest to szczególnie istotne, ponieważ główną motywacją do wypowiadania są po pierwsze: potrzeby komunikacyjne związane z funkcjonowaniem w danym środowisku językowym, a po drugie – wewnętrzna potrzeba autoekspresji.

Zasadniczą zaletą LangBloga, Wideoczatu oraz Tandemu jest możliwość zintegrowania tych narzędzi z lokalnymi platformami edukacyjnymi. Obecnie zostały one zespolone z platformą Moodle, dzięki czemu ćwiczenia leksykalne i gramatyczne oraz zadania, których celem jest kształcenie sprawności komunikacyjnych, tworzą jedną całość. Przygotowane narzędzia są odpowiedzią na potrzeby studentów i nauczycieli zajmujących się edukacją językową online. Dotychczas osoby uczące się języka obcego przez Internet nie miały bowiem tylu możliwości posługiwania się słowem mówionym, co studenci uczący się w kraju tego języka. Obecnie luka ta została wypełniona przez narzędzia SpeakApps.

Powstałe narzędzia są także niezwykle cennym uzupełnieniem, a właściwie dopełnieniem zajęć tradycyjnych, przede wszystkim dlatego, że można zaplanować zadania rozwijające umiejętność komunikacji ustnej w ramach pracy domowej. Rozwiązania technologiczne pozwalają na utrwalenie mowy, która ma z natury charakter ulotny. Zapis i ponowne odsłuchiwanie własnych wypowiedzi prowadzą do samodzielnej oceny własnych osiągnięć, a nauczycielom umożliwiają dostarczenie studentom odpowiedniego wsparcia.