Wędrówki po globalnej sieci, czyli o możliwościach wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnej w kształceniu językowym

Numer JOwS: 
str. 46

Żyjemy w czasach postępującej cyfryzacji. Najnowsze technologie obecne są w niemal każdej sferze ludzkiej aktywności: prywatnej, społecznej, a także edukacyjnej. Do szkół i na uniwersytety wkracza właśnie pokolenie uczniów, którzy nie znają świata bez Internetu. Z tego względu coraz bardziej zauważalna staje się konieczność włączania nowych technologii w proces nauczania języków obcych.

Hiperteksty, webquesty i blogi – rozwijanie sprawności czytania i pisania w Internecie

Kolejną sprawnością, którą można efektywnie rozwijać, wykorzystując w tym celu Internet, jest czytanie. Jak zauważa H. Komorowska (1999:186): czytanie stanowi jedyną sprawność, którą można skutecznie trenować samodzielnie, w toku pracy własnej ucznia. Czytanie jest więc najskuteczniejszym wsparciem opanowywania pozostałych sprawność, gdyż w toku czytania następuje stałe powtarzanie i utrwalanie poznanych wyrazów, zwrotów i struktur.

Internet stwarza dodatkowe możliwości rozwijania tej sprawności, jest bowiem źródłem niezliczonych tekstów z różnych dziedzin i sfer życia, o zróżnicowanej stylistyce, funkcji i adresacie. Korzystając z zasobów sieci, uczący się mają do czynienia z hipertekstem, czyli tekstem podzielonym na fragmenty, które na różne sposoby łączą odsyłacze. Odsyłacze to inaczej hiperłącza i to one stanowią element odróżniający hipertekst od tekstu tradycyjnego. Nielinearność tekstu sprawia, że nie istnieje już z góry określona kolejność lektury, to czytelnik sam określa, które fragmenty tekstu i w jakim układzie będzie czytał. Jak zauważa P. Szerszeń (2011:28) struktura tekstów online wzmacnia autonomię decyzyjną uczącego się, bowiem jest on zmuszony do podejmowania decyzji podczas czytania. Tym samym od ucznia wymagana jest nie tylko umiejętność orientacji w strukturze (sieci połączeń) danego hipertekstu, lecz także przede wszystkim umiejętność uzyskania konkretnej informacji, przetworzenia jej, organizacji danych, tworzenia pojęć, a nierzadko wykorzystywania symboli.

Na zdobywaniu potrzebnych informacji i rozwiązywaniu problemów opierają się coraz popularniejsze w dydaktyce języków obcych zadania typu WebQuest. Uczący się zostają zaangażowani w zespołową realizację określonego zadania, a głównym i w zasadzie jedynym źródłem informacji są zasoby sieci. P. Szerszeń (2010:56) podkreśla rolę kształtowania umiejętności szybkiego i efektywnego pozyskiwania informacji w języku obcym oraz przetwarzania i wykorzystywania ich do różnych celów. Przykładem tego typu zadania może być planowanie kilkudniowej wycieczki do innego miasta. Uczący się otrzymują wytyczne, jakie informacje powinni zgromadzić. Są to m.in.: transport, nocleg, posiłki, atrakcje turystyczne, uwzględniające osobiste zainteresowania oraz zainteresowania przyjaciół. Zakres poszukiwań zakłada zatem lekturę zróżnicowanych tekstów oraz zastosowanie odmiennych typów czytania. Uczący się mogą zatem wykorzystać zarówno czytanie selektywne (polegające na poszukiwaniu konkretnych informacji, a co za tym idzie na selekcji informacji istotnych i mniej ważnych), globalne (mające na celu ogólne zrozumienie tekstu), jak i szczegółowe (dokładne zrozumienie całego tekstu), a przy tym wykorzystać różnego rodzaju strategie (Lipińska i Seretny 2005:194). Poza charakterystycznymi również dla czytania tekstów drukowanych strategiami lokalnymi (szczegółowymi), globalnymi i metakognitywnymi istotne znaczenie mają również strategie nawigacyjne (Konishi 2003). Do strategii tych należą m.in.:

  1. otwieranie kolejnych stron;
  2. otwieranie kilku artykułów w różnych zakładkach i przechodzenie między nimi;
  3. korzystanie z wewnętrznych wyszukiwarek na stronach;
  4. wykorzystywanie skrótów klawiszowych.

Warto podkreślić, że umiejętne poruszanie się po stronach internetowych może wpływać na czas i sprawność wykonania zadania (Bucko 2010:36). Odnalezienie potrzebnych informacji w dużej mierze uzależnione jest od odpowiednio sformułowanego zapytania w wyszukiwarce i doboru trafnych słów kluczowych. Łączy się to z kolejną sprawnością, którą z powodzeniem można rozwijać przy użyciu multimediów. Zanim przywołane zostaną przykłady aktywności związanych z konstruowaniem wypowiedzi pisemnych, warto zatrzymać się przez chwilę na fazie poprzedzającej pisanie – tj. na ćwiczeniach gramatycznych i leksykalnych. Również w tym zakresie przydatne mogą być najnowsze technologie, a przede wszystkim platformy zdalnego nauczania, dzięki którym uczący się mogą mieć dostęp do różnego typu ćwiczeń online. S. Chudak (2003:58) wskazuje na sześć podstawowych zalet płynących z wykorzystywania interaktywnych ćwiczeń podczas zajęć językowych:

  • uczeń otrzymuje informację zwrotną po każdorazowym udzieleniu odpowiedzi, co nie zawsze jest możliwe podczas tradycyjnych zajęć;
  • uczeń nie ma możliwości sprawdzenia rozwiązania przed zakończeniem zadania, nie ma więc obawy, że zechce wykonać je nieuczciwie;
  • błędne odpowiedzi są opatrzone komentarzem i dodatkowymi wskazówkami, ułatwiającymi ich poprawę;
  • uczący się może korzystać z różnego rodzaju informacji i pomocy, które mogą być przydatne podczas rozwiązywania zadań;
  • przeważnie po zakończeniu pracy istnieje możliwość zapoznania się ze statystyką błędów i ponownej ich analizy. Uczący się może pracować w dostosowanym do jego potrzeb i możliwości tempie.

Pierwszą nasuwającą się formą wykorzystania Internetu do rozwijania sprawności pisania jest poczta elektroniczna – korespondencja między studentami lub między uczącym się a nauczycielem jest doskonałą okazją do konstruowania różnej długości wypowiedzi pisemnych. Przykładem zastosowania tego narzędzia może być wspólne pisanie opowiadania (tutaj równie dobrze, jeśli nie lepiej, sprawdzi się też aplikacja typu Google Docs), w którym poszczególni uczący się dopisują kolejne fragmenty. Powstały w ten sposób tekst można podczas zajęć wspólnie przeanalizować, wprowadzając potrzebne poprawki – gramatyczne, stylistyczne, leksykalne i kompozycyjne.

Również pisanie bloga można wykorzystać do celów edukacyjnych. Uczący się na wyższych poziomach zaawansowania mogą tą drogą dzielić się np. swoimi wrażeniami po przyjeździe do Polski. Ich wpisy i obserwacje stanowią także interesujący punkt wyjścia do dyskusji na temat różnić kulturowych i obyczajowych, co prowadzi do rozwoju wrażliwości międzykulturowej.

Innym bardzo cennym sposobem na poszerzanie i utrwalanie umiejętności w języku obcym jest tworzenie stron internetowych. Są to projekty długoterminowe i wymagające dużego nakładu pracy, mają jednak z pewnością niebagatelne znaczenie. Tematyka projektu może odnosić się do zagadnień kulturowych lub historycznych kraju, którego język poznają uczniowie. Dzięki istnieniu wielu szablonów stron internetowych, w których umieszczanie informacji jest porównywalne do korzystania z edytora tekstu, można skupić się na treści językowej oraz formie tworzonej strony. Przykładami tego typu aktywności jest m.in. Subiektywna mapa Krakowa powstała jako podsumowanie projektu realizowanego na wszystkich poziomach zaawansowania podczas sześciotygodniowego kursu Szkoły Letniej UJ w 2010 r. czy będąca w przygotowaniu strona (P)o Krakowie, na którą teksty i fotografie przygotowali uczestnicy projektu realizowanego w Centrum Języka i Kultury Polskiej w Świecie UJ w semestrze letnim bieżącego roku. Prezentowanie wyników swojej pracy w tak atrakcyjnej formie, która dodatkowo zostaje utrwalona jest wyjątkowo cenne, także ze względu na pozytywną motywację do dalszej nauki.

Przykładowy scenariusz wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych w bloku tematycznym Znajdź pracę w Polsce

  1. Studenci czytają wybrany przez nauczyciela hipertekst na temat sytuacji na rynku pracy w Polsce.
  2. Uczący się wykonują różnego rodzaju ćwiczenia leksykalne na platformie Moodle.
  3. Studenci wykonują test preferencji zawodowych (http://testy-zawodowe.pl/testy/preferencje-zawodowe).
  4. Każdy ze studentów nagrywa krótką (ok. 2 min.) wypowiedź na temat: Dla mnie w pracy najważniejsze jest… oraz zamieszcza komentarz do trzech wybranych wypowiedzi koleżanek i kolegów z grupy (Langblog).
  5. Uczący się redaguje profil na polskim portalu biznesowym, np. Goldenline
  6. Studenci szukają informacji na temat Jak napisać dobry list motywacyjny? i w ramach wideokonferencji wspólnie przygotowują schemat listu.
  7. Studenci wykonują ćwiczenia rozwijające kompetencje tworzenia i redagowania tekstów na platformie Moodle
  8. Uczący się szukają nagrania/filmu wyjaśniającego, w jaki sposób przygotować się do rozmowy kwalifikacyjnej i na jego podstawie opracowują poradnik (wędrujący dokument typu Google Docs).
  9. Studenci szukają oferty dla siebie na wybranym polskim portalu pracy, np.: www.pracuj.pl, infopraca.com.pl
  10. Uczący się piszą list motywacyjny w odpowiedzi na wybrane ogłoszenie i przesyłają go pocztą elektroniczną.
  11. Studenci w parach odgrywają scenę rozmowy kwalifikacyjnej (Tandem).

W przedstawionym powyżej scenariuszu zaproponowano kilka aktywności rozwijających wszystkie sprawności językowe z wykorzystaniem omówionych w niniejszym artykule rozwiązań technologicznych. Podstawą rozwoju językowego są jednak teksty i pliki multimedialne dostępne w Internecie, który jest jednocześnie skarbcem mieszczącym niezmierzoną liczbę informacji, jak i globalnym śmietnikiem. Sztuka wyszukiwania i selekcjonowania potrzebnych danych staje się jedną z niezbędnych umiejętności, co podkreślają także autorzy Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (2003:99), wyróżniając wśród umiejętności uczenia się, wchodzących w skład kompetencji ogólnych także umiejętności heurystyczne, takie jak: umiejętność odnajdywania, rozumienia oraz przekazywania informacji z wykorzystaniem materiałów w języku obcym oraz umiejętność korzystania z nowych technologii.


[1] Więcej informacji na temat projektu można znaleźć na stronie: www. speakapps.org.

[2] W Centrum Języka i Kultury Polskiej w Świecie Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku akademickim 2011/2012 prowadzono prace pilotażowe, których celem było sprawdzenie użyteczności zastosowania LangBloga w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Pilotaż prowadzono w ramach kursów stacjonarnych oraz indywidualnych zajęć zdalnych. Za przygotowanie i przeprowadzenie badań pilotażowych odpowiedzialne były autorki niniejszego artykułu.

199

Pełna bibliografia artykułu w pliku PDF