Wejście Polski do Unii Europejskiej a kształtowanie się czynników motywujących do nauki języka polskiego jako obcego

Numer JOwS: 
str. 18

Dynamika rozwoju badań z zakresu nauczania języka polskiego jako obcego wiąże się m.in. z akcesją Polski do Unii Europejskiej. Za jeden z językowych wymiarów integracji można uznać ustawę, z dnia 11 kwietnia 2003 r., o zmianie Ustawy o języku polskim (DzU nr 73, poz. 661) wprowadzającą możliwość uzyskania przez cudzoziemców certyfikatu znajomości języka polskiego po zdaniu egzaminu przed państwową komisją egzaminacyjną.

Motywacja zawodowa

Trzecią grupę motywacyjną stanowią obcokrajowcy, których motywację możemy określić jako motywację zawodową. Dla tych osób źródłem zachęty do podjęcia nauki języka polskiego stały się przesłanki związane z pracą zawodową. Pod koniec lat 90. Rada Europy, której działania dotyczą między innymi edukacji i kultury, przygotowała program promowania różnorodności językowej w Europie, co znalazło wyraz w rekomendacji nr 1383 z roku 1998. Później Rada Europy w rozporządzeniu z 20 lutego 2002 r. wskazała konieczność opanowania dwóch języków obcych w systemie szkolnym z sugestią, by jeden z nich był językiem kraju sąsiedniego. Oprócz różnorodności języków w obrębie każdego państwa członkowskiego Rada Europy zajęła się promowaniem różnojęzyczności, a więc umiejętności skutecznego, choć niekoniecznie perfekcyjnego, porozumiewania się w kilku językach. Państwa członkowskie powinny w tych działaniach wspierać swoich obywateli (por. Rekomendacja 1539 z 2001 r., Komorowska 2007:12). Podobne dyrektywy przygotowała dla swoich członków Unia Europejska. Postulowano, że do roku 2010 Unia Europejska miała stać się najbardziej efektywną i dynamiczną gospodarką. W realizacji tego celu miały pomóc krajowe startegie rozwoju edukacji i nauki jezyków. W szczegółowych rekomendacjach podkreślano wagę różnorodności językowej w państwach członkowskich i zalecano, aby oprócz języka angielskiego, pełniącego rolę lingua franca, prowadzić naukę drugiego języka, najlepiej języka któregoś z sąsiadów. W efekcie tego, w obliczu perspektywy wejścia do Unii nowego, dużego kraju – Polski, wielu młodych ludzi podjęło decyzję o rozpoczęciu nauki języka polskiego. Motywacje były bardzo różne. Poniżej kilka przykładowych wypowiedzi słuchaczy kursów języka polskiego z zachowaniem oryginalnego zapisu: Dlatego, że teraz Polska jest członkiem Unii Europejskiej. Język polski warto znać (Niemcy); W Czechach jest brak tłumaczów na język polski. Duże firmy szukają pracowniki z znajomością polskiego (Czechy); Studiuję polskiego języka ponieważ jestem politologiem i moja praca dotyczy polskich politycznych parti. Interesuję się polską polityką ponieważ Polska jest nową demokracją i ma bardzo duże ciekawe zmiany. Interesuję się socjalną demokracją też i obraz socjalnej demokracji w Polsce jest bardzo ciekawy dla osobów z Europy zachodniej (Belgia); Robię doktorat na temat Jak dzieci Polaków w Irlandii uczą się języka angielskiego” (Irlandia); Polska jest blisko do Węgier i można wykorzystać związki między dwoma państwami. Potrzebne są ludzie, którzy mówią po węgiersku i po polsku (Węgry).

Kategoria motywacji zawodowej obejmuje tych ankietowanych, dla których źródłem motywacji do podjęcia nauki języka polskiego były przesłanki związane z pracą zawodową. Zalicza się do niej 20,4 proc. ogółu badanych. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że odpowiedzi ankietowanych uwarunkowane były różnicami ekonomiczno-politycznymi między Polską a krajami pochodzenia osób biorących udział w ankiecie i odzwierciedlały sytuację gospodarczą w roku 2008/2009, tzn. czas, kiedy recesja nie była jeszcze tak bardzo wyczuwalna.

Analizując strategię lizbońską i podjęte działania mające na celu wprowadzenie w życie jej założeń dotyczących efektywności gospodarki, m.in. dzięki promocji wielojęzyczności, trudno obecnie stwierdzić, że cel ten został osiągnięty. Kryzys ekonomiczny, który dotknął Europę na przestrzeni ostatnich kilku lat wymusił, szczególnie na ludziach młodych, podejmowanie dodatkowych przedsięwzięć. Sama znajomość języków nie jest już wystarczająca, potrzebne jest też bogate doświadczenie i to najlepiej międzynarodowe. Po ukończeniu szkoły średniej, zdanym egzaminie dojrzałości, ukończeniu pierwszego stopnia studiów, młodzi wcale nie czują się dojrzali, pewni i świadomi tego, co chcą robić dalej i gdzie mają szukać pracy. Powoduje to, że na popularności zaczynają zyskiwać wolontariaty międzynarodowe dające szanse na naukę języka i jednoczesne zdobycie cennego doświadczenia zawodowego. Z tej możliwości korzystają także cudzoziemcy, którzy w tym celu przyjechali do Polski. W tym kierunku warto rozwijać promocję języka polskiego, czego dowodzi chociażby przykład jednego z ankietowanych, który przybył do Polski właśnie w ramach akcji Wolontariat społeczny (Niemcy).

Podsumowanie

Motywację cudzoziemców do nauki języka polskiego należy rozpatrywać w trzech podstawowych kategoriach, tj. w kategorii motywacji emocjonalnej, estetycznej i zawodowej, z których ta ostatnia jest najmniej stabilna, gdyż jest silnie uzależniona od sytuacji ekonomicznej.

Działania dotyczące promowania wielojęzyczności w Europie wspiera Rada Unii Europejskiej, która 20 listopada 2008 r. wydała specjalne zalecenie w sprawie mobilności młodych wolontariuszy w UE. Zaleciła państwom członkowskim podjęcie działań majacych na celu zwiększenie świadomości młodych ludzi na temat znaczenia kompetencji interkulturowych i nauki języków obcych.

17 czerwca 2010 r. przyjęta została przez Radę Europejską strategia Europa 2020, w której dominującą rolę odgrywają dwie inicjatywy: Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia, uwypukla znaczenie kompetencji językowych w kontekście dynamicznie zmieniającego się rynku pracy, i Mobilna młodzież, która podkreśla, że znajomość języków obcych stanowi podstawę pomyślnej realizacji mobilności.

Z dniem 1 stycznia 2014 r. wszedł natomiast w życie program Erasmus+. Jego realizacja zaplanowana jest na siedem lat, czyli do 2020 r. Inicjatywa ta ma się przyczynić do rozwoju umiejętności jej uczestników, zwiększenia ich szans na zatrudnienie, a także do modernizacji systemów edukacji, szkoleń i wspierania młodzieży. Największy nacisk w nowym programie został położony na edukację formalną i pozaformalną. W praktyce program Erasmus+ umożliwia wyjazdy za granicę w celach edukacyjnych (np. podjęcie studiów, pracy, odbycia szkoleń lub zaangażowania w wolontariat) dzięki udziałowi w programie szkół średnich, wyższych, przedsiębiorstw i organizacji non profit.

Projekty te, skierowane szczególnie do młodzieży i młodych pracowników, są ważnym czynnikiem, który warto mieć na uwadze, poszukując potencjalnych studentów języka polskiego jako obcego i przygotowując plany promocji języka polskiego na najbliższe lata.

Bibliografia

  • Bartoszewicz, L. (2002) Wyrazy podobne brzmieniowo, lecz odmienne znaczeniowo w językach polskim i rosyjskim w słownikach dwujęzycznych. W: A. Kopczyński (red.) Język rodzimy a język obcy. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 119.
  • Berlińska, A. (2009), Trudny język polski? W: „Poradnik Językowy” nr 3, 36.
  • Ivić, M. (1975) Kierunki w lingwistyce. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  • Komorowska, H. (2007) Nauczanie języków obcych – Polska a Europa. Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej „Academica”.
  • Krzyżanowski, J.R. (2001) Mody na słowiańszczyznę. W: „Przegląd Polski”, 21 kwietnia 2001.
  • Miodunka, W. (2001) Język polski w świecie – certyfikacja, jego znajomość a globalizacja. W: „Język polski”, t. 4.
  • Peirs, M. (2003) Żal fajnej zupy. W: „Newsweek”, nr 4.
  • Orzechowski, E. (1996) Koniec Polonii w Ameryce?: o kulturze polskiej i polonijnej w Stanach Zjednoczonych: szkice i materiały. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  • PKPZJPjO (2013) Sprawozdanie Państwowej Komisji Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego z realizacji prac w roku 2013.
  • Pawlak, B. (2001) Mamuty i petardy czyli co naprawdę obcokrajowcy myślą o Polsce i Polakach. Warszawa-Poznań: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Whorf, B.L. (2002) Język, myśl i rzeczywistość. Warszawa: Wydawnictwo KR.
  • Wierzbicka, A. (2007) Słowa. Klucze. Różne języki – różne kultury. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.