Wikitekst o technologiach mobilnych w kształceniu nauczycieli języków obcych

Numer JOwS: 
str. 97

Wiki – to jedno z narzędzi technologii informacyjnych i komunikacyjnych (TIK), które umożliwia wspólne pisanie jednego tekstu przez wielu autorów, w pewnym stopniu podobnie jak internetowy edytor tekstu, oferowany przez Google. Wiki może być wykorzystane w kształceniu nauczycieli języków do ćwiczenia sprawności zespołowego pisania tekstu, egzemplifikacji zadań, a także kształcenia postaw innowacyjnych przyszłych nauczycieli języków obcych. W prezentowanym artykule wiki zostanie przedstawione jako narzędzie, którego użycie wpływa na strategie pisania tekstu.

Wikitekst o technologiach mobilnych

Przykładem wikitekstu może być tekst przygotowany przez studentów I roku studiów magisterskich w Instytucie Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego w ramach zadania na kursie Intermedialne nauczanie języków obcych. Podjęcie zadania polegającego na pisaniu wikitekstu na zajęciach przygotowujących do zawodu nauczyciela języków ma następujące cele:

Zapewnia studentom doświadczenie w pisaniu wspólnego tekstu. Wspólne pisanie wikitekstu jako spójnego tekstu wymaga uważnego zaplanowania i analizy istniejących fragmentów. Studenci zostali zapoznani z wiki jako narzędziem dostępnym na platformie Moodle i ideą wikitekstu. Zastosowano zasadę uczenia przez doświadczenie.

Pozwala na wykorzystanie wiedzy i doświadczenia studentów. W zadaniu stosowane są konstruktywistyczne podstawy dydaktyki. Wykorzystywana jest przedwiedza studentów w zakresie dydaktyki języków obcych uzyskana podczas studiów licencjackich oraz przedwiedza wynikająca z ich własnego doświadczenia korzystania z urządzeń mobilnych. Użycie terminu urządzenia mobilne pozwalało na uwzględnienie różnego rodzaju sprzętu dostępnego na rynku. Podczas zajęć studenci pracowali w grupach, następnie dzielili się wiedzą i doświadczeniami korzystania z różnego rodzaju urządzeń i odkrywali dostępne na nich aplikacje. Po dyskusji napisali tekst (około 2500 słów), którego fragment znajduje się w załączniku 1. Wskazali w nim, jakie są możliwości wykorzystania technologii mobilnych w edukacji językowej. Oznaczenia S1, S2, Sn, podane w nawiasach, oznaczają studentów zakodowanych jako Student, 1 Student 2, Student n.

Tworzy warunki do kształtowania opinii i postaw w sytuacjach nowych, w których dzielenie się pomysłami i doświadczeniami przez wiele osób prowadzi do powstawania innowacyjnych idei obejmujących obszary interdyscyplinarne. Pokazuje strategie samodzielnego tworzenia technik dydaktycznych, w których student – wykwalifikowany nauczyciel języka po studiach licencjackich – łączy zdobytą wiedzę metodyczną i psychopedagogiczną z najnowszymi osiągnięciami techniki.

Obecnie zachodzi pilna potrzeba przygotowania studentów – przyszłych nauczycieli języków obcych – do stosowania na lekcjach urządzeń mobilnych. Ze względu na dynamikę rozwoju techniki cyfrowej, jak pokazano wcześniej, uzasadnienie zakupu sprzętu do ćwiczeń wydaje się wątpliwe. Jednak studenci powinni umieć samodzielnie określić możliwości zastosowania urządzeń mobilnych w zakresie nauczania języków obcych z uwzględnieniem wiedzy z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki języków obcych. Powinni umieć także ocenić przydatność sprzętu i aplikacji mobilnych, które są aktualnie dostępne na rynku, do nauki języków, oraz rozumieć znaczenie zmian wprowadzanych przez technologie informacyjno-komunikacyjne w zakresie strategii uczenia się i nauczania języków obcych. Studenci uzyskujący kwalifikacje nauczycielskie na poziomie magisterskim powinni charakteryzować się innowacyjnością i przygotowaniem do modyfikacji procedur zawodowych w zakresie wykorzystania środków dydaktycznych, jakimi dysponują oni sami oraz ich uczniowie.

Rozwija umiejętność krytycznego myślenia o potrzebie budowania warsztatu pracy nauczyciela języków obcych. W kształceniu na poziomie magisterskim bardzo ważna jest nauka krytycznego myślenia o własnych przekonaniach i postawach wpływających na decyzje zawodowe, samodzielnej oceny nowych urządzeń, które mają potencjał dydaktyczny, oraz umiejętność uzasadniania własnych opinii.

Łączy doświadczenie formalne edukacji akademickiej z doświadczeniami nieformalnymi korzystania z urządzeń mobilnych. Podstawą innowacyjności jest odejście od lub modyfikacja schematów z uwzględnieniem wszelkich zasobów dostępnych nauczycielowi.

Załącznik 1

Analiza wikitekstu

Analiza tekstu napisanego przez studentów pozwala na następującą kategoryzację idei i procedur dydaktycznych.

1. Strategie uczenia się: metakognitywne (np. organizowanie uczenia się języków), kognitywne (np. techniki wspomagające zapamiętywanie), społeczno-afektywne (np. komunikacja z innymi osobami, wzmacnianie przyjemności uczenia się poprzez muzykę, hobby).

2. Strategie nauczania, np. organizacja zadań w klasie, komunikacja z uczniami.

3. Opis funkcji urządzeń mobilnych jako pomocy dydaktycznych:

  • Nowe funkcje pomocy dydaktycznych, np. przypinane do tekstu słowniki, tworzenie własnych nagrań wideo i audio do celów dydaktycznych.
  • Cyfrowe wersje znanych pomocy dydaktycznych i ich funkcje, np. cyfrowe fiszki.

4. Dostęp do zasobów, np. gry, materiały audiowizualne, teksty specjalistyczne, akademickie i komentarze innych odbiorców.

5. Komunikacja w językach obcych pomiędzy uczniami, z nauczycielem – serwisy społecznościowe.

6. Etyka i kontrowersje, np. posiadanie urządzenia, komunikacja z rodzimym użytkownikiem danego języka lub uczniem uczącym się języka obcego.

Analiza tekstu wskazuje, że studenci przedstawili bardzo wiele możliwości wykorzystania urządzeń mobilnych do uczenia się i nauczania języków. Część z nich stanowią specyficzne cechy tych urządzeń, pozostałe wynikają głównie z ułatwionego dostępu do zasobów Internetu. Studenci nie wyczerpali tematu, także ze względu na ograniczenia czasowe zadania – 90 minut. Jednak cele zadania zostały zrealizowane: powstał wikitekst jako rezultat wspólnej pracy studentów oraz oceniono potencjał edukacyjny urządzeń mobilnych. Studenci wykazali się umiejętnością ewaluacji stosowania aplikacji mobilnych, zgodnie z posiadaną wiedzą dydaktyczną. Konstruktywistyczne podejście do zadania sprawiło, że część studentów dowiedziała się więcej o możliwościach posiadanych urządzeń, inni zainteresowali się urządzeniami posiadanymi przez koleżanki i kolegów, wiele osób dowiedziało się o aplikacjach przydatnych do uczenia się języków obcych. Podczas kursu akademickiego studenci uświadomili sobie potrzebę rozwoju zawodowego poprzez samokształcenie w zakresie wykorzystania technologii cyfrowej do celów dydaktycznych oraz znaczenie zaangażowania i odpowiedzialności wszystkich współpracujących uczestników. Należy dodać, że podczas dyskusji w klasie pojawiło się więcej głosów krytycznych wobec technologii informacyjnych i komunikacyjnych, które jednak nie zostały wpisane do wikitekstu. Na przykład były to bardzo ważne zagadnienia bezpieczeństwa w sieci, które nie są charakterystyczne ani dla stosowania urządzeń mobilnych, ani dla uczenia się i nauczania języków obcych, zostały więc z tego zadania wyłączone. Warto wspomnieć, że wikitekst napisany był przez studentów jesienią 2011 r. Analiza tekstu dokonana w 2014 r. potwierdza tezę o potrzebie kształcenia innowacyjnych postaw studentów oraz ich umiejętności łączenia treści kursu akademickiego z wiedzą i umiejętnościami zdobytymi poza nim, niezależnie od dynamicznie rozwijającej się technologii cyfrowej.

Podsumowanie i wnioski

Cele dydaktyczne określone w tym zadaniu mają charakter długoterminowy, dotyczą bowiem postaw i przekonań oraz inspiracji do stosowania najnowszej techniki w nauczaniu języków i doradztwa w zakresie indywidualnych technik uczenia się. Dlatego efekty będzie można ocenić w perspektywie wieloletniej, gdy studenci – przyszli nauczyciele języków – będą podejmowali decyzje o zastosowaniu konkretnych urządzeń, które może jeszcze nie zostały skonstruowane, w klasach wyposażonych w te urządzenia, dostosowując techniki pracy dydaktycznej do potrzeb uczniów i infrastruktury szkolnej lub prywatnej. Jednym z najważniejszych efektów zadania jest skłonienie nauczycieli do samokształcenia, krytycznego poszukiwania i eksperymentowania z własnymi interdyscyplinarnymi rozwiązaniami dydaktycznymi, a nie tylko powielanie procedur podanych im w czasie studiów ex cathedra. Dobór techniki kształcenia nauczycieli w zakresie innowacji – w tym przypadku zastosowanie wikitekstu – wynika ze starannej analizy czynników wpływających na rezultaty procesu edukacji. Są nimi wiedza i sprawności studentów w zakresie metodyki nauczania języków obcych oraz umiejętności posługiwania się sprzętem i oprogramowaniem mobilnym dostępnym na danym etapie rozwoju techniki.

Bibliografia

  • 20 BYOD Resources For The 21st Century School [online] [dostęp 12.05.2014]
  • Baron, N. (2008) Always On: Language in an Online and Mobile World. Oxford: Oxford University Press.
  • Gajek, E. (2013) Technologie mobilne w edukacji językowej – na przykładzie języka angielskiego. W: „Meritum. Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny”, nr 4 (31), 27-33.
  • Joseph, S. R. H. (2009) Mobile Devices For Language Learning: Multimedia Approaches. Research and Practice in Technology Enhanced Learning, vol. 4, nr, 7-32.
  • Lund, A. (2008) Wikis: A Collective Approach to Language Production. W: ReCALL, nr 20(1), 35-54.
  • Kukulska-Hulme, A., Traxler, J. (red.) (2005) Mobile Learning: A Handbook for Educators and Trainers. London: Taylor and Francis.
  • Mak, B., Coniam, D. (2008) Using Wikis to Enhance and Develop Writing Skills Among Secondary School Students in HongKong. W: System, nr 36,437-455.

[1] Badana grupa nie jest reprezentatywna dla wszystkich nauczycieli języków obcych, ponieważ celem tego badania było opisanie postaw i opinii nauczycieli aktywnie uczestniczących w programach zarządzanych przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji – czyli aktywnych, innowacyjnych, otwartych na współpracę międzynarodową także za pośrednictwem TIK.