Wspieranie autonomii ucznia zdolnego na przykładzie inicjatyw realizowanych w ramach Olimpiady Języka Hiszpańskiego

Numer JOwS: 
str. 45

Język hiszpański znajduje się w ścisłej czołówce najczęściej używanych języków świata. Liczba użytkowników tego języka również w Polsce ciągle rośnie, na co wskazuje coraz większe zainteresowanie hiszpańskim w szkołach ponadgimnazjalnych, gimnazjach, a nawet w szkołach podstawowych.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Dane statystyczne i inne informacje dotyczące potrzeb edukacyjnych związanych z językiem hiszpańskim w Polsce wpłynęły na decyzję o organizacji ogólnopolskiej Olimpiady Języka Hiszpańskiego. Niniejszy artykuł ma na celu prezentację tego przedsięwzięcia ze szczególnym naciskiem na to, że olimpiada nie musi i nie powinna kończyć się wyłącznie na organizacji zawodów. Olimpiada może też skutecznie wspierać uczniów w przygotowaniu do kolejnych etapów konkursu. Jednym z najważniejszych aspektów tych przygotowań jest zaś samodzielna praca uczniów, dlatego organizatorzy olimpiady przywiązują szczególną wagę do rozwoju autonomii uczniowskiej.

Charakterystyka olimpiady i jej uczestników

Olimpiada Języka Hiszpańskiego (dalej: OJH) w latach 2010-2013 odbywała się w ramach projektu pt. Opracowanie i wdrożenie kompleksowego systemu pracy z uczniem zdolnym. Zadaniem projektu było wypracowanie nowatorskich rozwiązań dotyczących organizacji olimpiad oraz przeprowadzenia pilotażowych konkursów w latach szkolnych 2010/2011, 2011/2012, 2012/2013. Projekt koordynował Ośrodek Rozwoju Edukacji, a współfinansowany był on przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Obecnie OJH jest realizowana ze środków otrzymanych od Ministerstwa Edukacji Narodowej na lata 2013-2016.

Główne cele olimpiady to:

  • budzenie i rozwijanie wśród uczniów szkół ponadgimnazjalnych zainteresowania językiem hiszpańskim;
  • rozszerzenie zakresu i podniesienie poziomu wiedzy uczniów o krajach hiszpańskiego obszaru językowego;
  • lepsze przygotowanie uczniów do podejmowania dalszego kształcenia w szkołach wyższych;
  • rozwijanie pasji i kształtowania umiejętności samodzielnego zdobywania wiedzy oraz stymulowania aktywności poznawczej młodzieży uzdolnionej;
  • rozszerzenie współdziałania nauczycieli akademickich z nauczycielami szkół ponadgimnazjalnych w procesie kształcenia i wychowania młodzieży uzdolnionej;
  • stwarzanie młodzieży możliwości szlachetnego współzawodnictwa w rozwijaniu swoich uzdolnień, a nauczycielom – warunków twórczej pracy z młodzieżą;
  • doskonalenie form i metod pracy nauczycieli z młodzieżą uzdolnioną;
  • współpraca młodzieży uzdolnionej ze studentami filologii hiszpańskiej oraz z uczniami liceów w krajach hiszpańskojęzycznych.

Olimpiadę Języka Hiszpańskiego organizuje Polskie Towarzystwo Neofilologiczne z siedzibą przy Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Za prawidłowy jej przebieg odpowiada komitet organizacyjny przy wsparciu komitetu głównego i ośmiu komitetów okręgowych, które znajdują się w Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Lublinie, Wrocławiu, Bydgoszczy, Łodzi i Katowicach.

Olimpiada adresowana jest do uczniów szkół ponadgimnazjalnych, ale mogą w niej również uczestniczyć – w uzasadnionych przypadkach – uczniowie gimnazjów, w których nauczany jest język hiszpański, oraz uczniowie realizujący indywidualny program lub tok nauki, rekomendowani przez szkołę. Co godne uwagi, nierzadko zdarza się, że uczniowie gimnazjum docierają aż do finału zawodów, gdzie mają możliwość sprawdzenia swych umiejętności u boku starszych kolegów i koleżanek.

Trzystopniowe zawody

Zawody I stopnia polegają na napisaniu przez uczniów testu sprawdzającego znajomość materiału językowego (poziom A2/B1). Zakres testu nie wykracza poza ten wskazany w programach nauczania języka hiszpańskiego w szkołach ponadgimnazjalnych. Ten etap przeprowadza komisja szkolna, powołana przez dyrektora szkoły, przy czym nad procesem rejestracji, przebiegiem testu i weryfikacji stale czuwa komitet organizacyjny, z pomocą komitetów okręgowych. Liczba uczestników jest nieograniczona i swój udział w zawodach może zgłosić każdy uczeń. Nauczyciel koordynujący z danej szkoły najpierw rejestruje szkołę przez formularz internetowy, a potem odpowiedzialny jest za rejestrację uczniów. Następnie uzyskuje dostęp do panelu, z którego pobiera wszystkie niezbędne materiały służące do przeprowadzenia zawodów. Coraz więcej szkół co roku realizuje elektroniczną formę testu (znacznie bardziej ekologiczną i mniej pracochłonną dla sprawdzających). Prace uczniów są poprawiane automatycznie drogą e-learningową bądź, w przypadku wersji papierowej, przez komisję szkolną.

Z każdej szkoły zgłaszającej się do eliminacji I stopnia, do zawodów II stopnia kwalifikowany jest uczeń, który w danej szkole najlepiej rozwiąże test. Dodatkowo do udziału w zawodach II stopnia zostaje zakwalifikowanych – na podstawie analizy wyników zawodów I stopnia – stu uczestników (około), którzy uzyskali w eliminacjach I stopnia najlepsze wyniki w skali całego kraju. Co warte odnotowania, powyższy sposób ustalania progu kwalifikowalności do II etapu jest przykładem zwiększania równości szans i umożliwiania udziału w zawodach okręgowych uczniom każdej szkoły, przy jednoczesnym uhonorowaniu grona uczniów z najlepszymi wynikami w skali kraju.

Zawody II stopnia polegają na rozwiązaniu przez uczestników testu językowego na poziomie B1/B2 oraz testu z zakresu wiedzy o krajach hiszpańskiego obszaru językowego, co jest realizowane w trybie online. Następnie uczestnicy zakwalifikowani do części ustnej przystępują do egzaminu z praktycznej znajomości języka hiszpańskiego oraz literatury hiszpańskiego obszaru językowego. Lista lektur i zagadnień z wiedzy o tych krajach oraz z praktycznej znajomości języka hiszpańskiego jest aktualizowana corocznie oraz dostępna na stronie internetowej OJH.

Do III etapu zawodów dopuszczonych jest około 35 uczestników (z możliwością zwiększenia tej liczby), którzy uzyskali najlepsze wyniki w skali całego kraju (w eliminacjach okręgowych). Zawody III stopnia polegają na rozwiązaniu testu językowego na poziomie B2+/C1, napisaniu rozprawki oraz przystąpieniu do egzaminu ustnego z praktycznej znajomości języka hiszpańskiego, literatury hiszpańskojęzycznej i wiedzy o krajach hiszpańskiego obszaru językowego. Laureatami olimpiady zostają ci uczestnicy (od 3 do 10 osób), którzy uzyskali najlepszy wynik. Status finalisty przyznawany jest uczestnikowi, który uzyskał minimum 50 proc. punktów (łącznie z testu i egzaminów ustnych) w zawodach III stopnia.

Dla ucznia udział w OJH to nie tylko proces uczestniczenia w poszczególnych etapach, a więc ewaluacji, osiąganiu wyników i dążeniu do zwycięstwa, ale przede wszystkim wielomiesięczny proces pomnażania wiedzy i rozwijania umiejętności. W dalszej części omawiamy więc narzędzia, które wspierają uczniów i nauczycieli w tym złożonym i długotrwałym procesie.

Wspieranie autonomii uczniów na przykładzie innowacyjnych narzędzi stworzonych w ramach olimpiady

OJH jest nie tylko konkursem, ale przedsięwzięciem, na które składa się wiele nowatorskich narzędzi, a także wydarzeń towarzyszących, sprzyjających samodzielnemu poszerzaniu wiedzy na temat języka i kultury krajów hiszpańskojęzycznych. Wśród nich warto wspomnieć np. o spotkaniach informacyjno-konsultacyjnych czy warsztatach oraz platformie Moodle, gdzie znajdują się materiały takie jak: wywiady, czaty z ekspertami, scenariusze lekcji czy przykładowe testy. Na stronie OJH znajduje się też blog kulturoznawczy oraz kalendarium wydarzeń związanych z kulturą obszaru języka hiszpańskiego.

Serwis internetowy dla uczestników i nauczycieli

W ramach rozwiązań nowatorskich na potrzeby OJH został przygotowany specjalny serwis internetowy, z którego korzystają uczestnicy zawodów na każdym etapie przygotowań do poszczególnych etapów. Dzięki rozwiązaniom technologicznym udaje się – co istotne z perspektywy organizacyjnej – obniżyć koszty i czas związany m.in. z rejestracją szkół i uczniów, z przekazywaniem testów, instrukcji czy wytycznych olimpiady. Co jednak najistotniejsze z dydaktycznego punktu widzenia, wirtualny charakter serwisu pozwala uczniom na samodzielny i nieograniczony dostęp do jego zasobów, co sprzyja rozwojowi ich autonomii. Dla większości tematów uwzględnionych w wytycznych dostępne są opracowania i inne materiały, zarówno na platformie e-learningowej Moodle, jak i na blogu OJH, z których chętnie korzystają uczestnicy olimpiady i ich nauczyciele.