Wspieranie rozwoju kompetencji różnojęzycznych i międzykulturowych w klasie szkolnej

Numer JOwS: 
str. 4

System Opisu Pluralistycznych Podejść Do Języków i Kultur (FREPA) jako uzupełnienie Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ) ma stanowić przyczynek do popularyzacji edukacji różnojęzycznej i międzykulturowej. W niniejszym artykule prezentujemy funkcjonalność tego narzędzia oraz zarys perspektyw prowadzenia dalszych badań oraz sposobów upowszechniania rezultatów projektu.

FREPA jako wsparcie dla zastosowania podejść pluralistycznych w klasie szkolnej

Wyznaczniki biegłości zamieszczone w publikacji FREPA można stosować na wiele sposobów w celu promowania edukacji różnojęzycznej i międzykulturowej. Zgodnie z pierwotnym założeniem miały one głównie służyć jako narzędzie do opracowywania programów nauczania pozwalające na tworzenie związków pomiędzy akwizycją różnych obszarów wiedzy, umiejętności i postaw. Mogą one również wspierać formułowanie celów uczenia się, opisywanie i analizowanie istniejących materiałów dydaktycznych i w ten sposób odkrywać ich ewentualne braki oraz opracowywać nowe działania dydaktyczne. W ten sposób grupą docelową projektu FREPA stają się osoby działające w sektorze edukacji, tj. nauczyciele języków lub innych przedmiotów, metodycy, decydenci, osoby odpowiedzialne za opracowywanie programów nauczania oraz autorzy podręczników, które mają na celu wspieranie edukacji różnojęzycznej i międzykulturowej[8].

Poza szczegółowym katalogiem wyznaczników biegłości w wersji drukowanej opracowano takze ich interaktywną prezentację dostępną on-line. Prezentacja ta pozwala najpierw na ogólne zapoznanie się z maksymalnie 19. kategoriami na poziomie wyższym, z których można przejść do szczegółowego opisu (również zorganizowanego hierarchicznie) każdej z nich (patrz http://carap.ecml.at/, zakładka descriptors).

Kolejna adaptacja oryginalnych list wyznaczników kompetencji (FREPA – Tables of descriptors across the curriculum, zakładka components) ma na celu podanie (przybliżonej) odpowiedzi na pytanie dotyczące odpowiedniego etapu procesu edukacji, na którym zalecane jest rozwijanie każdego z zasobów. Takie przedstawienie graficzne zapewnia również stopniowy dostęp do całego systemu.

Jednym z kluczowych instrumentów tego systemu dla nauczycieli jest internetowa baza danych FREPA – Online teaching materials, która zawiera materiały dydaktyczne w kilku językach służące jako praktyczne narzędzia do kształtowania elementów wiedzy, postaw i umiejętności wymienionych w FREPA (patrz http://carap.ecml.at/, zakładka teaching materials). Działania zamieszczone w bazie danych dotyczą wszystkich czterech podejść pluralistycznych oferowanych na różnych poziomach programu nauczania, od etapu przedszkolnego do ponadgimnazjalnego i wyżej. Materiały dydaktyczne mogą być dostosowywane do tych działan i skutecznie wykorzystywane w klasie szkolnej, pod warunkiem, że nauczyciele będą przekonani, że materiały te są odpowiednie dla określonego kontekstu i odpowiadają określonym potrzebom.

W celu promowania zrozumienia i stosowania podejścia pluralistycznego i narzędzi FREPA uznano za niezbędne opracowanie zestawu szkoleniowego dla nauczycieli, również dostępnego na stronie http://carap.ecml.at/  (zakładka teacher training). Zestaw obejmuje kilka modułów: moduł wstępny i trzy moduły tematyczne promujące lepsze zrozumienie polityki w zakresie edukacji językowej, wyzwań, jakie mogą pojawić się we współczesnej klasie szkolnej oraz tego, w jaki sposób można wykorzystywać FREPA podczas zajęć w szkole czy przy opracowywaniu projektów szkolnych. Zainteresowani nauczyciele i osoby odpowiedzialne za szkolenie nauczycieli mogą korzystać z nich indywidualnie do samodzielnej pracy lub w grupach. Materiały te można też wykorzystywać w ramach szkolenia nauczycieli.

Perspektywy

W ramach obecnego programu projektowego 2012-15 Europejskie Centrum Jezykow Nowozytnych w Grazu rozpoczęło realizację dwuletniego projektu mediacyjnego w celu upowszechniania narzędzi FREPA w państwach stowarzyszonych w Centrum. Projekt zatytułowany Kompetencje różnojęzyczne i międzykulturowe: wyznaczniki biegłości i materiały dydaktyczne ma na celu utworzenie sieci upowszechniania, w skład której wejdą przedstawiciele krajowych punktów kontaktowych Centrum[9] oraz inni zainteresowani eksperci. Projekt stawia sobie również za zadanie określenie odnośnych potrzeb edukacyjnych w poszczególnych państwach członkowskich. Głównym celem projektu jest ułatwienie stosowania FREPA, a także wdrażania podejść pluralistycznych do praktyki szkolnej przez nauczycieli, metodyków oraz ekspertów. Działania związane z upowszechnianiem wydają się niezbędne z następujących powodów:

  • Różnojęzyczność i różnokulturowość to bez wątpienia kluczowe zagadnienia polityki w zakresie edukacji językowej w większości krajów europejskich, a terminy te występują w wielu krajowych i lokalnych programach nauczania, choć rzadko kiedy konkretne treści są proponowane w odniesieniu do edukacji różnojęzycznej promowanej przez Radę Europy[10]. Dlatego podejścia pluralistyczne nadal nie są stosowane na szeroką skalę w oficjalnych dokumentach i systemach edukacji. Krajowe punkty kontaktowe Centrum w Grazu mogą mieć znaczący wkład w tym zakresie.
  • Nawet jeżeli podejścia pluralistyczne są obecne w programie nauczania lub dostępnych materiałach dydaktycznych, nauczyciele muszą przejść odpowiednie szkolenie aby z nich skutecznie korzystać [11]. Ponadto nauczyciele powinni być świadomi początkowych przeszkód, jakie mogą się pojawić w odniesieniu do tego rodzaju nauczania i uczenia się (Schröder-Sura 2011).

Kilka sesji szkoleniowych zostało wstępnie zaplanowanych na rok 2013 w krajach, które wyraziły zainteresowanie. Mają one być zrealizowane przy wsparciu krajowych punktów kontaktowych Centrum oraz, w miarę potrzeby, przy pomocy członków zespołu projektowego. Szkolenia oparte na publikacji FREPA Training Kit zostaną dostosowane do specyficznych wymogów programowych oraz indywidualnych potrzeb w każdym kraju i grupie docelowej[12].

W przygotowaniu jest także projekt badawczy, który będzie realizowany przez Université du Maine, (Laboratoire Innovation en éducation) i Justus-Liebig Universität Giessen. Projekt będzie koncentrować się na wpływie szkoleń promujących podejścia pluralistyczne w różnych kontekstach w Europie na efekty edukacyjne. W projekcie zostaną zebrane informacje zwrotne od osób zaangażowanych w upowszechnianie praktyk pluralistycznych. Badanie powinno zapewnić nie tylko krytyczny pogląd na skuteczność procedur szkoleniowych i wykorzystywanych narzędzi, lecz również zapewnić wgląd w czynniki, które ułatwiają lub utrudniają podjęcie decyzji o stosowaniu podejść pluralistycznych.

Bibliografia

Pełna bibliografia artykułu w pliku PDF.

[1] W ramach projektu SOCRATES (2005-2007) badaniu poddano łącznie 6273 uczniów klasy piątej i dziewiątej w Belgii, Niemczech, Grecji, Luksemburgu i Polsce. W Polsce badanie przeprowadzono w dzielnicy Poznania Grunwald (N = 611) i w Słubicach (N = 600). Wersja polska publikacji jest dostępna online.

[2] W ten sam sposób nauczanie przedmiotów pozajęzykowych można połączyć z podejściem takim jak éveil aux langues (por. projekt ECML ConBaT+) lub podejściem opartym na rozumieniu pomiędzy powiązanymi językami (por. strona internetowa Euromania).

[3] Tekst oryginalny: 1) Pour y trouver des suggestions diverses de démarches méthodologiques, 2) Pour n’en retenir que la conception actionnelle de la communication langagière et de l’apprentissage qu’il propose, 3) Pour s’engager dans une perspective de développement d’une compétence plurilingue, 4) pour (ne) se servir (que) des descripteurs relatifs aux différents niveaux de compétence à des fins d’évaluation ou de détermination d’objectifs.

[4] Punkt 5.1 ESOKJ zawiera pewne wskazniki, które odpowiadają temu zagadnieniu, lecz – poza ogólną świadomością i kompetencją fonologiczną – pozostają na bardzo ogólnym poziomie.

[5] Rozumiane jako zasoby wewnętrzne w przeciwieństwie do zasobów zewnętrznych, takich jak słowniki, poradniki językowe. Kompetencje postrzegane są jako złożone jednostki umiejętności, które bazują na takich zasobach i obejmują również sprawność korzystania z odpowiednich zasobów przy realizacji konkretnego zadania. Aby dowiedzieć się więcej o takim podejściu do kompetencji, patrz Candelier i in. w opracowaniu, Rozdział 2 oraz bibliografia tam wymieniona, szczególnie Beckers 2002.

[6] Zasoby (wewnętrzne) opisane za pomocą tych wyznaczników można zmobilizować za pomocą dwóch kompetencji opisanych w publikacji FREPA jako 1. Kompetencja wymagana do zarządzania komunikacją językową i kulturową w kontekście odmienności; 2. Kompetencja budowania i rozwijania pluralistycznego repertuaru języków i kultur (Candelier i in. 2012, Rozdział 2).

[7] W celu określenia charakteru wyznaczników stosujemy pierwszą literę terminu w języku angielskim Knowledge (K –Wiedza), Attitudes (A – Postawy) i Skills (S – Umiejętności). Znaczki: „+”, „++” i „+++” podają informacje na temat stopnia, w jakim pluralistyczne podejścia wspierają rozwój danego zasobu. Znaczki „ ° °” wskazują na alternatywy.

[8] Kolejny produkt najnowszego etapu projektu FREPA to broszura zatytułowana FREPA – An introduction for users. Wiele fragmentów niniejszego artykułu pochodzi z tego dokumentu. W publikacji omówiono również takie zagadnienia, jak podejścia pluralistyczne i cele ogólne edukacji, FREPA a program nauczania czy szkolenie nauczycieli.

[9] Krajowe punkty kontaktowe upowszechniają informacje i dokumentację na temat Europejskiego Centrum Języków Nowożytnych, jego działań i rezultatów projektów wśród instytucji, stowarzyszeń i ekspertów pracujących na poziomie krajowym w dziedzinie kształcenia językowego oraz wśród innych zainteresowanych grup/indywidualnych osób (patrz http://contactpoints.ecml.at/).

[10] Godne odnotowania wyjątki to programy nauczania w Katalonii (Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya 2007), we francuskojęzycznej części Szwajcarii (CIIP 2012), w niemieckim landzie Turyngia (Thüringer Lehrpläne für Sprachen 2011; por. Behr 2011) oraz w Grecji (patrz poniżej). Należy jednak zauważyć, że przyjęcie takich dokumentów nie implikuje stosowania wszystkich czterech podejść pluralistycznych.

[11] Udowodniono to w opracowaniu na przykładzie Grecji (por. Charitonidou 2012).

[12] Wszystkie wydarzenia i publikacje wynikające z tego projektu oraz zaangażowanie wszystkich państw członkowskich w formie wydarzeń, publikacji dokumentujących postępy oraz informacje zwrotne na temat wpływu szkoleń na efekty edukacyjne zostaną przedstawione za pomocą interaktywnej mapy na stronie internetowej projektu.