Wykorzystanie pomysłu Polska Akademia Dzieci. Edukacja przyszłości w glottodydaktyce

Numer JOwS: 
str. 112

W przeciętnej szkole w roku 1913 był nauczyciel, uczniowie, stały stoły, krzesła i były książki. Przez 100 lat ludzkość doświadczyła diametralnej zmiany otaczającej nas rzeczywistości.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Dynamiczny rozwój nauki i technologii doprowadził nas do czasów, kiedy mamy dostęp do darmowych, aktualizowanych z niezwykłą dokładnością informacji, które coraz częściej otrzymujemy w nadmiarze. Aby odnaleźć się w tym świecie, należy kształcić inne niż dotychczas kompetencje. Umiejętna selekcja informacji, porządkowanie treści oraz twórcze wykorzystanie indywidualnych talentów należą do najważniejszych umiejętności, które będą umożliwiały funkcjonowanie na rynku pracy przyszłości. A jak wygląda przeciętna szkoła w roku 2013? Nauczyciel, uczniowie, stoły, krzesła i książki.

Nowy model edukacji – uniwersytet prowadzony przez dzieci

Polska Akademia Dzieci (PAD) wypełnia nie tylko lukę w polskiej edukacji, w której nie ma miejsca na twórcze wystąpienia publiczne najmłodszych uczniów, ale przede wszystkim proponuje nowy model łączący edukację i naukę. Okazuje się, że dzieci mogą w realny sposób współtworzyć świat nauki (Blackawton 2011). Co więcej, najnowsze teorie wpisane do kanonu psychologii rozwojowej precyzyjnie definiują, że dzieci posługują się narzędziami badawczymi w sposób nie tylko zbliżony do naukowców, ale w wielu przypadkach oba modele poznawcze są nieomal identyczne (Gopnik i in. 2004:166). Z kolei badania Berger z PNAS (2006) ukazują, że już kilkumiesięczne niemowlęta są w stanie wykrywać błędy matematyczne. Jest to kolejny dowód na to, jak wciąż jeszcze niedoceniane są umiejętności i potencjał dziecięcy.

Prowadząc od 2009 r. pierwszy na skalę międzynarodową uniwersytet, w którym dzieci prezentują własne badania, obserwacje i pasje naukowe, doświadczamy przemiany myśli edukacyjnej. Odchodzimy od podawania gotowych pakietów wiedzy w możliwie atrakcyjny sposób do stwarzania przestrzeni, gdzie edukacja jest systemem samoporządkującym się. Ponieważ nasi studenci (młodzi naukowcy) samodzielnie wybierają temat wykładu, rola organizatorów projektu ogranicza się do wykształcenia umiejętnej selekcji informacji, porządkowania dostępnych treści naukowych, a twórcze zagospodarowanie indywidualnych talentów odbywa się w sposób naturalny.

Nasi wykładowcy w wieku od 6 do 12 lat prowadzą badania na temat lewitacji magnetycznej, brakujących ogniw ewolucji kręgowców, psów, kotów i patyczaków. To oni samodzielnie decydują o tym, czym chcą się zająć, a organizatorzy wspierają ich od strony technicznej i wskazują wiarygodne źródła naukowe.

PAD opiera się na założeniu otwierania drzwi uczelni wyższych dla dzieci niezależnie od ich pozycji społecznej czy wyników w nauce. Chcemy, aby dzieci zdrowe i chore fizycznie lub psychicznie miały możliwość prowadzenia własnych wykładów wspólnie z naukowcami z różnych uczelni w Polsce. Marzeniem twórców Polskiej Akademii Dzieci jest to, aby w ciągu kilku najbliższych lat Polska stała się pierwszym na świecie krajem, w którym każde dziecko będzie mogło uczestniczyć w bezpłatnych wykładach na uczelniach wyższych oraz (jeśli tylko dzieci będą chciały) by młodzi naukowcy w wieku od 6. do 12. roku życia mogli poprowadzić swój własny wykład.

Wykłady na uczelniach wyższych są prowadzone raz w miesiącu, przeważnie w piątki, od października do maja. Zwieńczeniem roku akademickiego w ramach Polskiej Akademii Dzieci jest konferencja naukowa dla dzieci, która jest corocznie organizowana z okazji Dnia Dziecka, 1 czerwca. Podczas konferencji odbywa się kilkadziesiąt wykładów prowadzonych przez młodych prelegentów oraz znanych polskich i zagranicznych naukowców. W przerwie między wykładami wszyscy uczestnicy częstowani są pizzą, a na koniec uroczystości odbywa się bankiet z fontannami czekolady. Uczestnictwo w konferencji jest bezpłatne.

Pierwsza tego typu inicjatywa odbyła się na Uniwersytecie Gdańskim 1 czerwca 2009 r. pod nazwą Pierwszy Ogólnopolski Zjazd Młodych Naukowców i uczestniczyło w nim ponad 350 młodych słuchaczy z Trójmiasta i okolic.

Druga konferencja odbyła się na Politechnice Gdańskiej 1 czerwca 2010 r. Gościem honorowym był dr Scott Parazynski, który opowiadał dzieciom o swoim udziale w misjach kosmicznych NASA oraz o wyprawie na Mount Everest. W Międzynarodowej Konferencji Naukowej dla Dzieci na PG uczestniczyło ponad 500 dzieci.

Trzecia konferencja odbyła się 1 czerwca 2011 r. w Polskiej Filharmonii Bałtyckiej im. Fryderyka Chopina w Gdańsku. Gościem honorowym był dr Jonathan Gardner, który opowiadał o największym projekcie NASA – budowie teleskopu Jamesa Webba. W III Międzynarodowej Konferencji Naukowej dla Dzieci, Dniu Młodego Naukowca, uczestniczyło blisko 900 dzieci.

Kolejna konferencja odbyła się 1 czerwca 2012 r. W murach Politechniki Gdańskiej pojawiło się ponad 700 młodych naukowców fascynujących się robotyką, chemią, biologią i kosmologią. Tym razem spotkanie miało specjalny charakter, gdyż poza dziećmi m.in. z Żyrardowa, Bydgoszczy, Warszawy, Nowego Sącza, Kartuz, Starogardu Gdańskiego gościliśmy dzieci z Litwy oraz Białorusi. Było to historyczne wydarzenie, ponieważ po raz pierwszy na międzynarodową skalę duzi i mali naukowcy zastanawiali się nad tym, czym jest symetria, od nano do makro skali.

Dotychczas odbyło się ponad 500 bezpłatnych wykładów w ramach Polskiej Akademii Dzieci. Cyklicznie co miesiąc w projekcie bierze udział 6000 dzieci w 10 miastach Polski.

Dzięki bezinteresownemu zaangażowaniu wszystkich współtworzących projekt PAD realizowany jest m.in. w następujących ośrodkach: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, Politechnika Gdańska, Gdański Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Sądecka Akademia Dzieci w Nowym Sączu, Dolnośląska Szkoła Wyższa we Wrocławiu, Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku, Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jako Kolorowy Uniwersytet oraz Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu, Ośrodek dla Niewidomych i Niedowidzących w Laskach i Dom Dziecka w Kartuzach.

Polska Akademia Dzieci za swoje działania została nominowana do tytułu Popularyzator Nauki 2011 oraz Popularyzator Nauki 2012 – konkursu organizowanego przez Serwis „Nauka” w Polsce, PAP i MNiSW. Współzałożyciele Polskiej Akademii Dzieci otrzymali nagrodę PolCul za wkład w intelektualny rozwój dzieci w Polsce oraz wyróżnienie dla najlepszej inicjatywy wolontariackiej 2012 na Pomorzu.

Edukacja przyszłości w glottodydaktyce

Nauczanie języków obcych jest jedną z kluczowych kompetencji, która przygotowuje dzieci do funkcjonowania w społeczeństwie przyszłości. Im bardziej ten proces będzie autonomiczny, tym większa jest szansa, że nie dla ocen czy punktów w teście kompetencji, ale w odpowiedzi na realne potrzeby własne uczniowie samodzielnie zadbają o możliwość komunikacji w języku obcym.

Powielając opracowany przez Polską Akademię Dzieci model współtworzenia konferencji naukowych dla dzieci i przez dzieci od 4 lat, nauczyciele mają okazję do wprowadzania wykładów uczniowskich – najpierw w klasach, potem w szkołach i lokalnych ośrodkach kultury ramach projektu Pasje dziecięce. Takie cykliczne spotkania wzbogacone obecnością obcokrajowca stwarzają przestrzeń do praktycznego wykorzystania języka obcego sprawiają, że nauka jest tworzona i prezentowana przez dzieci.

Pasje dziecięce to przykład projektu łączącego publiczne prezentacje uczniów z promowaniem twórczości i autonomii w odkrywaniu nauki. Przedsięwzięcie to zostało opracowane w 2010 r. przez Elżbietę Kowalczyk, nauczycielkę ze SP nr 35 w Gdańsku. Inicjatywa Pasje dziecięce pod patronatem MEN i Kuratorium Oświaty ma na celu zachęcić wszystkie szkoły w Polsce do zorganizowania bezpłatnych wykładów dziecięcych. Na stronie internetowej (pasjedzieciece.blogspot.com) każdy nauczyciel i dyrektor szkoły jest zaproszony do udziału w bezpłatnym, ogólnopolskim projekcie, w ramach którego dzieci prowadzą swoje wykłady na forum szkoły oraz w ośrodkach kultury. Projekt dzięki ogromnemu zaangażowaniu twórców rozwija się dynamicznie w Gdańsku (SP 35, Gdański Park Naukowo-Technologiczny, Młynek Sztuki), w Warszawie, Żyrardowie oraz w Rywałdzie koło Gdańska.

Jak przygotować i zachęcić dzieci do tworzenia własnych wykładów? Przede wszystkim warto umożliwić kontakt z pasjonatami i zaproponować bazę materiałów interaktywnych, które zachęcą najmłodszych do konstruktywnego wykorzystania komputera. Przykładem takiej bazy jest strefa skarbów dostępna na stronie akademiadzieci.edu.pl. Zamieszczono tam filmy młodych wynalazców oraz naukowców, którzy konstruują swoje bezzałogowe łodzie podwodne, zachęcają rówieśników do przeprowadzania prostych eksperymentów chemicznych oraz prezentują własne wynalazki.

Narzędzia do tworzenia materiałów edukacyjnych przez uczniów

Jednym z przykładów twórczych narzędzi TIK, które można wykorzystać na zajęciach języka obcego w sali komputerowej, jest laboratorium gier Kodu Microsoft. Jest to darmowy program, za pomocą którego dzieci w prosty sposób tworzą własne gry. Kodu pozwala na zaprogramowanie obiektu w obrębie własnej planety 2D lub 3D. Następnie nawet sześcioletni programista, wykorzystując ikony, może narzucić działania dla wybranych przez siebie bohaterów. Dzieci tworzą własne pościgi, gry przygodowe oraz typowe „strzelanki”. Różnica pomiędzy tradycyjnymi grami a Kodu polega na tym, że Kodu to żmudna i kreatywna oraz autonomiczna praca dziecka, w wyniku której dzieło może być potem eksponowane w nowoczesny, atrakcyjny sposób wśród kolegów, rodzeństwa itp. Gra może być zaprogramowana dla kilku użytkowników.

Kolejnym ćwiczeniem wykorzystującym Internet są wirtualne podróże. Są one oparte na stronach internetowych wyposażonych w symultaniczne multimedialne prezentacje, które pozwalają na podróże do miejsc z reguły trudno dostępnych dla użytkowników sieci. W przeciwieństwie do poszukiwaczy skarbów (Treasure Hunt, por. Hofman 2009) tu zadania oparte są na zbieraniu informacji, a nie na segregacji. Powinny mieć jasno zdefiniowany cel. Nauczyciel jest koordynatorem zajęć i osobą odpowiedzialną. Zadania mogą być wykonywane nawet przy pomocy jednego komputera w klasie. Wyróżnia się kilka typów klasyfikacji wirtualnych podróży, jak odkrywanie historii czy wiedza o instytucjach publicznych (np. NASA). Mogą być one wykorzystywane również w interdyscyplinarnym nauczaniu drugiego języka – L2 (np. historii, geografii, astronomii w języku angielskim, por. Hofman 2007d) albo też występować jako część większego przedsięwzięcia czy projektu, podczas którego uczniowie odbywają rzeczywiste lub wirtualne wyprawy i wymieniają się wiedzą z innymi uczestnikami, klasami czy szkołami. Z drugiej strony, można po prostu je zastosować jako odrębne ćwiczenia w klasie. Przygotowując regularne zajęcia z wykorzystaniem podróży wirtualnych, można dodać inne ćwiczenia. Jednym z nich może być wprowadzenie, które informuje uczniów o nadchodzących wydarzeniach. Polega ono z reguły na odwiedzeniu strony internetowej projektu. Inne zadanie, już po „powrocie” z podróży, może polegać na konsolidacji wiedzy zgromadzonej. Do niewątpliwych zalet stosowania podróży wirtualnych w nauczaniu należy poszerzanie horyzontów uczniowskich oraz wiedzy ogólnej w L2. Uczniowie doskonalą swoje umiejętności selekcjonowania danych, analizowania i tworzenia osobistych kompilacji. Poprzez uczestniczenie w rzeczywistych problemach i rozwiązywanie ich można doskonalić umiejętności logicznego myślenia, a także umiejętność wykorzystania narzędzi technologii informacyjnej w celach edukacyjnych.

Kolejny przykład wykorzystania sieci internetowej w edukacji polega na nawiązywaniu znajomości poprzez Internet, key pals lub pen pals. Na stronie internetowej postcrossing.com można wymieniać się pocztówkami z kolegami i koleżankami z całego świata. Szczególnie w przypadku uczenia się języka obcego współpraca pomiędzy uczniami z różnych krajów może nadać wymiaru realnego komunikacji w L2. Uczniowie, którzy uczą się języka obcego, są zwykle otoczeni sztucznym środowiskiem językowym. Nauczyciele nie są przeważnie rodzimymi użytkownikami języka obcego, a więc uczniowie często używają języka ojczystego podczas zajęć. W trakcie wykorzystywania postcrossing rozwijanie kompetencji interkulturowej nabiera realnego wymiaru, uczniowie stają się bardziej otwarci i tolerancyjni wobec innych kultur (Falsgraf 2007:46).

Pomysł key pals korzystający ze specjalnie przygotowanych do tego celu stron internetowych (np. IECC) uświadamia uczniom, jak ważne jest bezpieczeństwo w sieci. Narzędzie key pals można wprowadzić do regularnych zajęć lekcyjnych, tworząc, m.in. strony internetowe, blogi, wymieniając zdjęcia, informacje czy filmy, a nawet organizując spotkania szkolne lub pozaszkolne. Nawiązywanie realnych znajomości w sieci może być najbardziej ekscytującym pomysłem na uczenie się języka obcego (Nelson 2008:68). Wprowadzając do nawiązanych znajomości element cykliczny, możemy połączyć to z wykładami o kulturze, geografii czy gospodarce kraju, a nowo poznany przyjaciel staje się naszym ekspertem w tej dziedzinie.

Podsumowanie

Twórca teorii inteligencji wielorakich przekonuje nas, że zastosowanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w szkołach jest konieczne (Gardner 2001). Współczesna rzeczywistość dysponuje drukarkami 3D, dzięki którym możemy (dziś wciąż jeszcze za duże pieniądze) wydrukować krzesło, naszyjnik lub rower. Korzystamy już ze smartfonów, których aplikacje AR (poszerzonej rzeczywistości) pozwalają np. przez Google Sky na precyzyjne obserwacje nieba, a każda widoczna gwiazda jest opisana z dokładną odległością od Ziemi, nazwą, temperaturą itp. – wystarczy tylko skierować telefon na rozgwieżdżone niebo.

Szkoła tradycyjna, która w zestandaryzowanym czasie lekcji serwuje dane nieaktualizowane od lat, nie korzysta z narzędzi TIK i nie prowadzi zajęć interdyscyplinarnych, ma za zadanie przygotować uczniów do funkcjonowania w świecie przyszłości (Hofman 2009). Odchodząc od społeczeństwa opartego na przemyśle, należy się skupić na twórczym wykorzystaniu dostępnych nam narzędzi, które w rzetelny sposób przedstawiają aktualizowaną wiedzę opartą na badaniach naukowych oraz w kreatywny sposób pozwalają nam na tworzenie nowej jakości w edukacji, nauce oraz gospodarce. We współczesnym świecie obserwujemy błyskawiczny rozwój i modernizację nowych technologii, superszybką wymianę informacyjną i aktualizację danych, stały spadek cen komputerów i ich większą dostępność oraz różnorodność (Rughooputh, Santally 2009:132). Wszystko to tworzy wyjątkową perspektywę edukacyjną, która może doprowadzić do rozwoju cywilizacji opartej na (aktualizowanej) wiedzy (Ray 2010). Twórcza aktywizacja dzieci, która wciąż jeszcze jest niedoceniana w świecie nauki, może doprowadzić do stworzenia rzeczywistości opartej na indywidualnym wykorzystaniu talentów każdej jednostki.

Bibliografia dostępna w pliku PDF.