Wywiad z Krystyną Szumilas - ministrem edukacji narodowej

Numer JOwS: 
str. 3

W kwietniu 2012 r. uczniowie trzecich klas gimnazjów przystąpili do nowego egzaminu z języka obcego. Po raz pierwszy wyniki tego egzaminu liczyły się do rekrutacji do szkół średnich drugiego stopnia. Co wynika z analizy rezultatów tych egzaminów?

Pobierz artykuł w pliku PDF

Na podstawie wyników tegorocznych egzaminów można m.in. stwierdzić, że gimnazjaliści, niezależnie od zdawanego języka, znacznie lepiej opanowali umiejętności związane z rozumieniem wypowiedzi, w tym rozumieniem ze słuchu i rozumieniem tekstów pisanych, niż umiejętności związane z tworzeniem wypowiedzi i stosowaniem środków językowych. Dość dobrze rozumieli ogólny sens tekstu, np. jego główną myśl, intencję autora lub kontekst sytuacyjny, choć sukces w dużym stopniu zależał od złożoności tekstu i zakresu środków językowych w nim wykorzystanych. W rezultacie za rozwiązanie zadań z języków obcych nowożytnych na poziomie podstawowym gimnazjaliści uzyskali średnio 60-70 punktów, co jest zadawalającym wynikiem.

Na poziomie podstawowym egzaminu najtrudniejsze okazały się zadania sprawdzające znajomość środków językowych, przy czym uczniowie lepiej opanowali słownictwo niż struktury gramatyczne. Najwięcej problemów sprawiało im właściwe stosowanie zaimków, przyimków oraz przedimków, znacznie lepiej gimnazjaliści poradzili sobie z wyborem właściwej formy czasownika.

Sprawdziła się także nowa formuła egzaminu gimnazjalnego, w tym stopnia opanowania języków obcych, ponieważ dobrze diagnozuje efekty nowego sposobu nauczania, zakładającego wykorzystywanie wiedzy w praktyce, co w przypadku znajomości języków obcych jest kluczowe. MEN od dawna poświęca nauczaniu języków obcych szczególną uwagę, między innymi z tego powodu zgłosiliśmy Polskę do Europejskiego Badania Kompetencji Językowych.

W czym konkretnie przejawia się przywiązywanie przez MEN wagi do nauki języków obcych?

W zmianach organizacyjnych i programowych, które MEN wprowadziło ponad cztery lata temu. W ich wyniku od 2008 r. uczniowie rozpoczynają naukę j. obcego od 1 klasy SP; a od 2009 r.  jest obowiązkowy drugi język obcy od pierwszej klasy gimnazjum. Także w 2009 r. zostało wprowadzone nauczanie języków obcych w grupach zaawansowania, co pozwala dostosowanie nauki do możliwości uczniów.  W tym roku egzamin gimnazjalny z języków ma już dwa poziomy - z zakresu podstawowego i rozszerzonego. Egzaminy z języków obcych są częścią egzaminu po gimnazjum od 2010 r.,  przy czym przez dwa lata miały charakter testowy, a od tego roku ich wynik już jest brany pod uwagę w rekrutacji do szkół ponadgimnazjalnych. To wszystko świadczy o tym, jaką wagę przykłada MEN do nauki języków, i w ogóle o randze nauczania języków w polskiej szkole. Do stałych działań należy także badanie tego obszaru w ramach monitorowania wdrażania podstawy programowej.

21 czerwca 2012 r. IBE opublikował również wyniki pierwszego Europejskiego Badania Kompetencji Językowych piętnastolatków. Polscy uczniowie uczestniczący w tym badaniu nie wypadli zbyt dobrze na tle swoich rówieśników z innych krajów. Jakie są tego przyczyny?

Badanie ESLC, w których uczestniczyło 14 państw, pokazało duże różnice między osiągnięciami uczniów z różnych krajów. Wynika to m.in. z faktu, że  populacje badanych uczniów znacznie różnią się co do okresu, intensywności lub sposobu nauczania. W Polsce badana młodzież uczyła się według starej podstawy programowej, byli to więc ci uczniowie, którzy rozpoczynali naukę języka obcego dopiero od czwartej klasy szkoły podstawowej. To był jeden z powodów, dla których ponad 20 proc. naszych uczniów biorących udział w badaniu nie osiągnęło poziomu A1 z j. angielskiego, najczęściej nauczanego, ale podobnie było we Francji, Bułgarii, Hiszpanii i Portugalii.

Właśnie dzięki możliwości porównania wyników polskich uczniów z wynikami uczniów z innych systemów edukacji zyskamy wiedzę, na podstawie której będzie można poprawiać edukację językową w polskich szkołach. Dlatego dobrze się stało, że wyniki egzaminu gimnazjalnego z języków obcych i  wyniki ESLC zbiegły się w czasie, to nieoceniony materiał, m.in. do analizy naszych słabych obszarów w dziedzinie nauczania języków obcych.

Badanie ESLC wykazało również, że bardzo ważnym czynnikiem podnoszącym kompetencje językowe uczniów jest tzw. ekspozycja na język obcy poza szkołą. Czy ministerstwo rozważa podjęcie działań zmierzających do promowania nauki języków przy wykorzystaniu mediów,  np. emitowanie programów telewizyjnych w wersji oryginalnej bez dubbingu?

Zarówno analiza wyników badania ESLC i egzaminu gimnazjalnego wskazują na potrzebę działań wzmacniających jakość kształcenia j. obcych w szkole, w czym niebagatelną rolę odgrywa częsty kontakt z żywym językiem. Dlatego apelujemy do stacji telewizyjnych, w szczególności publicznych, o umożliwienie dostępności do treści obcojęzycznych, w tym emisję filmów bez dubbingu, wyłącznie z napisami. W krajach, gdzie jest to normą wyniki są o wiele lepsze, co także wyraźnie widać w badaniach ESLC. Apeluję też do rodziców, żeby nie wybierali dzieciom, które już płynnie czytają, filmów z dubbingiem.

Przytoczone badanie ESLC oraz wyniki egzaminów pokazały,  że uczniowie z dużych ośrodków miejskich osiągają lepsze wyniki w nauce języków obcych niż ich koledzy za szkół położonych na terenach wiejskich. W jaki sposób MEN planuje wspierać nauczanie j. obcych w szkołach znajdujących się na obszarach defaworyzowanych pod względem społecznym i ekonomicznym?

Kluczową sprawą jest poprawa kompetencji nauczycieli w zakresie prowadzenia lekcji w j. obcym. Przymierzamy się do nowego projektu w ramach Priorytetu III PO KL, na który zostanie przeznaczonych około 60 mln złotych. środki zostaną przeznaczone na wsparcie rozwijania kompetencji nauczycieli języków obcych, pracujących na terenach defaworyzowanych, w tym na terenach wiejskich (m.in. warsztaty motywujące nauczycieli do używania na lekcjach wyłącznie języka obcego). Ważne też, żeby takie zalecenia w podstawie programowej jak organizowanie pozalek­cyjnych form nauki, zapewnienie uczniom kontaktu z autentycznym językiem poprzez stały dostęp do autentycznych materiałów - filmy, gazety, czasopisma, Internet stały się codzienną praktyką.

Konsekwentnie będę także wdrażać zalecenia  Rady Europy dotyczące konieczności obniżenia wieku rozpoczynania edukacji językowej obcych oraz ciągłego monitorowania wdrażanych zmian. 

Ogólnie wiadomo, że najlepsze efekty w nauce j. obcych przynosi pobyt w kraju, w którym używany jest dany język. Z jakich możliwości wyjazdów mogą korzystać polscy nauczyciele?

W Polsce instytucją koordynującą programy edukacyjne Unii Europejskiej jest Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji. Programy „Uczenie się przez całe życie” oraz „Młodzież w działaniu” oferują różnego rodzaju staże i wymiany związane z kształceniem i doskonaleniem językowym a także przygotowanie językowe i kulturowe dla uczniów i nauczycieli, którzy korzystają z wyjazdów na zagraniczne praktyki zawodowe w przedsiębiorstwach i instytucjach szkoleniowych. W latach 2007-2012 z tego typu wsparcia już skorzystało lub skorzysta ok. 59 tys. uczniów i 32 tys. nauczycieli. Łączna kwota tego finansowania wynosi 110 mln Euro. W latach 2012 - 2015 zaplanowano 150 mln zł, również na staże i praktyki zawodowe dla uczniów oraz na staże zagraniczne, w szczególności dla młodych nauczycieli nauczania początkowego. 

Codziennością Szkół w Europie, również na lekcjach j. obcego, staje się korzystanie z nowych technologii, dzięki którym możliwy jest kontakt z obcokrajowcami bez konieczności wychodzenia ze szkolnej klasy. Czy Polscy nauczyciele chętnie korzystają z takich możliwości współpracy miedzynarodowej?

Współfinansowany z funduszy unijnych program eTwinning zapewnia  szkołom ze wszystkich krajów europejskich bezkosztową realizację wspólnych projekty edukacyjnych z wykorzystaniem TIK, umożliwiających kontakty z rówieśnikami z zagranicy w czasie rzeczywistym. Realizując wspólnie zadania projektowe uczniowie porozumiewają się ze sobą najczęściej w j. angielskim, ale także we francuskim, hiszpańskim, niemieckim, itd. W atrakcyjny sposób, w formie bezpośredniego kontaktu, uczą się i doskonalą swoje umiejętności  językowe. W programie eTwinning uczestniczy już 17 tys. nauczycieli z prawie 9 tys. szkół w Polsce, realizując ponad  8 tys. projektów we współpracy z różnymi krajami w Europie. I z roku na rok te liczby rosną. Często kontakty nawiązane przy okazji projektów eTwinning owocują dalszą międzynarodową współpracą szkół.