Zajęcia na odległość w nauczaniu treści kulturowych

Numer JOwS: 
str. 42

Czy projekty e-learningowe mogą skutecznie wspierać nauczanie języków? Doświadczenie Instytutu Romanistyki Uniwersytetu Warszawskiego pokazuje, że użycie obrazu w kształceniu językowym oraz przekazywanie treści kulturowych w czasie zajęć języka obcego z powodzeniem może być wykorzystywane także w ramach nauczania na odległość.

Pobierz artykuł w pliku PDF

W roku akademickim 2010/2011 w Instytucie Romanistyki UWotwarto po raz pierwszy studia dla osób nieznających języka francuskiego. Celem studiów jest uzyskanie przez studentów poziomu takiego, jaki jest wymagany w standardach dla absolwenta wydziału filologicznego. Oczywiście w tym przypadku wyzwanie jest o wiele większe niż w przypadku typowych kierunków filologicznych, na których naukę rozpoczynają studenci ze znajomością języka obcego. Założenie, które sobie postawiliśmy, jest osiągalne dzięki opracowaniu programu studiów zgodnie z zawartymi w Europejskim Systemie Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ) wskazaniami, akcentującymi różnorodne aspekty metodyczne nauczania języków obcych z jednoczesnym wykorzystaniem technik informacyjnych w formie specjalnie opracowanych zajęć na odległość na platformie Spiral3.

Mimo że kurs został opracowany dla studentów, opisane poniżej metody mogą być wykorzystywane do pracy z uczniami w gimnazjum lub liceum na różnych poziomach zaawansowania: podobnie jak u nas na poziomie podstawowym lub też bardziej zaawansowanym. Być może nawet wśród nich cieszyłby się jeszcze większą popularnością, jako że młodsi uczniowie chętniej korzystają ze zdobyczy technologicznych i traktowaliby go bardziej jako zabawę.

W dalszej części artykułu przedstawimy założenia metodyczne, jakie sobie stawialiśmy, wprowadzając tego typu metodę kształcenia, oraz wybrane aspekty natury teoretycznej z nimi związane: elementy teorii wykorzystania obrazu w nauczaniu języków obcych. Zajmiemy się również podstawowymi problemami związanymi z nauczaniem treści kulturowych w czasie zajęć języka obcego, jako że większość ćwiczeń była właśnie pozwiązana z zapoznawaniem studentów z różnorodnymi aspektami kultury francuskiej.

Następnie zaprezentujemy strukturę zajęć na platformie, podamy przykłady ćwiczeń i mikrozadań w kontekście kompetencji, które mają one rozwijać. Omówimy także istotny element zajęć na odległość, często budzący kontrowersje – metody interakcji między nauczycielem a studentami.

Wykorzystanie obrazu na zajęciach językowych

Obraz jest narzędziem często stosowanym w nauczaniu języka obcego. Na stronach współczesnych podręczników znajdujemy mnóstwo obrazków, jednakże ich funkcja jest głównie informatywna, egzemplifikująca treści przekazane najczęściej w formie tekstowej. Wydaje się jednak, że obraz ze względu na swoją specyfikę mógłby spełniać wiele innych funkcji i stanowić inspirację do różnorodnych ćwiczeń językowych.

Według A. Wrighta, w pracy z obrazem możliwe są dwa istotnie różne podejścia. Możemy mianowicie pracować: na podstawie obrazu albo w kontekście obrazu. To pierwsze podejście polega na skupieniu się na tym, co przedstawia obraz i próbie przekazu w ustalonej przez autora ćwiczenia formie. Drugie nastawienie implikuje większą kreatywność i polega na wyzwoleniu skojarzeń inspirowanych danym obrazem w zakresie określonym przez nauczyciela i przekazaniu tych skojarzeń w ustalonej formie. Należy zauważyć, że stosowanie drugiego podejścia nie oznacza odwołania się do użycia bardziej zaawansowanych środków językowych. To, jakie środki językowe będą wykorzystane, zależy od poziomu naszych studentów i celów zajęć.

Studenci mogą pracować w obrębie pięciu różnych obszarów językowych. Są to mianowicie: słownictwo, struktury, funkcje, sytuacje i umiejętności. Tak więc, obraz może najpierw inspirować do poszukiwań leksykalnych na wszystkich poziomach zaawansowania. Może być też punktem wyjścia do pracy na poziomie prostych lub bardziej skomplikowanych zdań. Następnie dzięki obrazowi możemy realizować różne funkcje języka, np. wyrażanie opinii, stanu emocjonalnego itd. Jeszcze inne podejście to wykorzystanie obrazu jako pretekstu do tworzenia dialogu na podstawie sytuacji na nim przedstawionej i w końcu użycie obrazu do działalności najbardziej kreatywnej, polegającej na stawianiu hipotez typu, co doprowadziło do sytuacji przedstawionej na obrazku lub też, jakie mogą być konsekwencje zaistniałej sytuacji. Należy dodać, że w każdym z tych obszarów możliwa jest praca na podstawie obrazu lub w kontekście obrazu.

W ramach naszych zajęć na odległość staraliśmy się proponować ćwiczenia, w których obraz będzie grał kluczową rolę. Nasza decyzja była podyktowana przekonaniem, że obraz, chociaż daje ogromne możliwości wzbogacenia zajęć językowych, nie jest na nich w dostatecznym stopniu eksploatowany. Z drugiej strony, właśnie ćwiczenia multimedialne proponowane w ramach zajęć na odległość pozwalają w pełni wykorzystać bogactwo zasobów internetowych w obrazy nieruchome i ruchome, i przez to rozwijać słownictwo, utrwalać struktury gramatyczne lub też inspirować do tworzenia dłuższych wypowiedzi, doskonaląc jednocześnie szereg innych kompetencji.

Organizacja zajęć

Cały program pierwszego roku, tzw. zerowego, został opracowany z uwzględnieniem EOSKJ, a naszym celem było rozwijanie dwóch typów kompetencji: ogólnych i komunikacji językowej, w czym miała być pomocna platforma e-learningowa.

Jednym z podstawowych celów zajęć na odległość było stworzenie szansy na poszerzenie wiedzy i umiejętności studentów w zakresie leksykalno-syntaktycznym, z wykorzystaniem zasobów dostępnych w Internecie. Z tego względu przy doborze tematyki ćwiczeń celowo nie podążaliśmy za podręcznikiem, natomiast staraliśmy się wpisywać w realizowany program gramatyczny. Zależało nam także na intensywnym pogłębianiu umiejętności rozumienia tekstów pisanych i mówionych, w połączeniu z redagowaniem krótkich wypowiedzi pisemnych.

Drugim, równie istotnym celem, było kształtowanie wśród studentów postawy kreatywnego i samodzielnego poszukiwacza informacji w języku obcym. Istniejące obecnie w Internecie bogactwo treści, multimedialnych form przekazu i różnorodnych sposobów kontaktu mogą i powinny od samego początku być wykorzystywane w uczeniu języka obcego. W ramach naszego kursu zwracaliśmy szczególną uwagę na rolę obrazu w przekazie głównie treści społeczno-kulturowych. Powszechnie wiadomo, że problematyka ta jest dosyć trudna, ale też bardzo istotna w kontaktach międzykulturowych. Dlatego też wydaje się oczywiste, że nie można jej pomijać w procesie kształcenia językowego, natomiast nie ma zgody, co do tego, w jaki najlepszy sposób należy to robić. Nasz pomysł polegał na tym, by studenci niejako samodzielnie próbowali odkrywać nową dla nich kulturę, trochę tak jak to dzieje się w warunkach naturalnych, gdy po raz pierwszy odwiedzamy kraj, którego języka się uczymy. W ten sposób próbowaliśmy jednocześnie rozbudzać ciekawość studentów i motywować ich do większego zaangażowania w proces uczania się Oczywiście ich praca była organizowana i monitorowana przez nauczyciela. Zadania stawiane przed studentami były niestandardowe, przez co nierzadko stanowiły duże wyzwanie dla osób, które nie znają zupełnie języka francuskiego. Implikowało to potrzebę częstych kontaktów z prowadzącym zajęcia czy to przez pocztę elektroniczną, czy też profil na portalu społecznościowym Facebook.

Wykorzystywana przez nas platforma do nauczania na odległość – Spiral3 jest w całości francuskojęzyczna. Ćwiczenia umieszczane są na niej co dwa tygodnie. Za każdym razem tworzony jest cykl ćwiczeń o określonej tematyce i o rosnącym poziomie trudności. Realizacja każdego modułu jest szacowana na 1-1,5 godz. pracy. Dla przykładu tematy, które były do tej pory realizowane dotyczyły sportu, kina, muzyki, odżywiania, emocji, podróży itd. Rodzaje ćwiczeń proponowanych studentom są raczej typowe, czyli są to pytania zamknięte lub otwarte, ćwiczenia z lukami do wypełnienia po odsłuchaniu piosenki, po obejrzeniu sceny filmowej, rozsypanki wyrazowe itp. Wartość ćwiczeń polega jednak głównie na tym, że są zrealizowane na podstawie dokumentów multimedialnych bardzo ściśle osadzonych w rzeczywistości francuskojęzycznej. Znakomita większość zadań stawianych przed studentami jest opracowana albo bezpośrednio na podstawie obrazu albo w kontekście obrazu, zgodnie z prezentowanym podejściem A. Wrighta.