Zajęcia na odległość w nauczaniu treści kulturowych

Numer JOwS: 
str. 42

Czy projekty e-learningowe mogą skutecznie wspierać nauczanie języków? Doświadczenie Instytutu Romanistyki Uniwersytetu Warszawskiego pokazuje, że użycie obrazu w kształceniu językowym oraz przekazywanie treści kulturowych w czasie zajęć języka obcego z powodzeniem może być wykorzystywane także w ramach nauczania na odległość.

Umiejętność wyszukiwania informacji kulturowych i ich interpretacji

Ćwiczenia poruszające tematykę kulturową pozwalały rozwijać umiejętności dotarcia do właściwych informacji na podstawie umiejętnie dobranych słów kluczowych. Należy przypomnieć, że środki językowe, którymi dysponują nasi studenci, są jeszcze dość ubogie a mimo to są oni w stanie zrozumieć podane informacje, by następnie na stronach francuskojęzycznych znaleźć odpowiednią treść w gąszczu różnych innych, najczęściej zupełnie dla nich niezrozumiałych. Takie podejście, niejako technika rzucenia uczących się na głęboką wodę, oczywiście pod kontrolą nauczyciela, w świetle współczesnych wskazań metodycznych pozwala wypracowywać strategię radzenia sobie z językiem obcym od samego początku nauki. Przykładem takiego ćwiczenia może być polecenie typu zamkniętego, polegające na wybraniu spośród kilku zaproponowanych właściwej nazwy grupy (widocznych na zdjęciu) czterech mężczyzn ubranych w stroje muszkieterów. Studenci mogą udzielić odpowiedzi, że chodzi o zespół szermierzy, ale nie jest to odpowiedź poprawna, choć przewidywana przez prowadzącego i, można by rzec, celowo wybrana, aby zmusić uczących się do bardziej wnikliwego poszukiwania i do niezadowalania się najprostszymi skojarzeniami. Mężczyźni przebrani za muszkieterów to akurat ekipa bardzo popularnych pływaków francuskich i to jest jedna informacja, którą samodzielnie odkrywają studenci. Druga, może nawet ważniejsza, to fakt, że – jak widać – we Francji do dziś mit muszkieterów jest wciąż żywy i wywołuje bardzo pozytywne skojarzenia. Jest to rodzaj pracy, który zgodnie z teorią Wrighta zaliczylibyśmy do pracy w kontekście obrazu.

Innym przykładem tego rodzaju pracy z obrazem jest ćwiczenie wykorzystujące zdjęcie bardzo popularnego wśród młodzieży francuskiej rugbisty, który jest wystylizowany na bohatera obrazu F. Goi Saturn pożerający jedno ze swoich dzieci. Bardzo kontrowersyjnemu, niepokojącemu zdjęciu towarzyszy kilka informacji dodatkowych i oczywiście pytanie: Kto to jest? Do odpowiedzi studenci mogą dojść dzięki informacjom, wykorzystując je, jako słowa kluczowe. W tym przypadku także nie pierwsze, najprostsze rozwiązanie jest poprawne. Z drugiej strony interesujący jest przekaz emocjonalny emanujący z fotografii, który wręcz zmusza do dowiedzenia się, kim jest jej bohater i jakie ma zamiary wobec niemowlęcia. Istotny jest przekaz kulturowy związany z odwołaniem się do malarstwa i informacja, że we Francji to właśnie rugby jest sportem tak popularnym jak w Polsce piłka nożna.

Innym rodzajem podejścia jest praca w kontekście obrazu, ale cały czas w celu rozwijania umiejętności poszukiwania informacji kulturowych, jak to proponujemy w przypadku ćwiczenia na podstawie wybranego fragmentu filmu Pan od muzyki. Jest to współczesny francuski film, który odniósł międzynarodowy sukces. Zadanie postawione przed studentami jest typu otwartego: chodzi o to, aby zastanowili się oni nad przyczynami reakcji osób oglądanych w przedstawionej scenie filmowej, a następnie sformułowali krótką wypowiedź pisemną. Podczas poszukiwań informacji na temat filmu studenci z jednej strony zaznajamiają się z wysoką pozycją, jaką kinematografia francuska zajmuje w kinie europejskim, a z drugiej dowiadują się o wpływie filmu na samą kulturę francuską.

Uwrażliwienie na funkcjonowanie stereotypu

Powszechnie wiadomo, że wiedza na tematy związane z kulturą często jest przekazywana za pośrednictwem różnego rodzaju stereotypów. Stereotypy te oczywiście nie przekazują pełni treści kulturowych, wręcz przeciwnie, bardzo często je zniekształcają, pokazując rzeczywistość niejako w krzywym zwierciadle. Ich dobrą stroną jednak jest to, że poruszają tematykę kulturową czy społeczną często w lekki, zabawny sposób, dzięki czemu obca kultura w ogóle może zaistnieć w innym środowisku. Osoby będące na początku nauki mogą nie znać żadnego słowa w języku obcym, ale mają pewien zespół wyobrażeń, wynikających najczęściej z funkcjonujących w danym środowisku stereotypów. Proponując ćwiczenia poruszające tę tematykę, chcieliśmy uświadomić studentom problematykę stereotypów kulturowych w ogóle, poprzez zwrócenie uwagi na funkcjonujące w kulturze francuskiej stereotypowe opinie dotyczące Polaków. Próba zastanowienia się nad prawdziwością danego stereotypu może prowadzić do szerszej refleksji w dziedzinie kultury. Proponujemy więc studentom ponownie pracę z filmem – oglądanie scenki pochodzącej tym razem z kultowego, znanego każdemu Francuzowi filmu. W scence tej mimochodem wspomina się o stereotypie Polaka widzianego oczami Francuzów. Zadanie studentów polega na analizie przedstawionego fragmentu filmu i zrozumieniu króciutkiego, zabawnego zdania, które nawiązuje właśnie do owego stereotypu. Przy okazji uczący się mają możliwość zapoznania się z plejadą popularnych francuskich aktorów komediowych.

Rozwijanie domysłu językowego

Osoby znające język obcy na wyższym poziomie wiedzą, jak ogromne znaczenie ma strategia umiejętnego domyślania się znaczenia słów czy całych wyrażeń. Dzięki postawie nastawionej na domyślanie się znaczenia nasze szanse na porozumienie rosną. Przy braku takiego nastawienia bardzo szybko komunikacja się blokuje. Nasz pomysł polegał na zaproponowaniu studentom różnych wyrażeń, o których nie uczyli się na zajęciach stacjonarnych, i naprowadzaniu ich – przy pomocy obrazu – na odkrycie właściwego znaczenia. Użycie charakterystycznego obrazu, ułatwia zapamiętanie. Obraz zwykłego pustego pudełka jest tak banalny, że aż intrygujący. Które wyrażenie znajdujące się pod nim jest poprawne? Ale przecież nasi początkujący studenci nie znają żadnego. Czy oznaczają one przedmioty, które można włożyć do środka, czy coś, co symbolizuje pudełko? Możliwości jest wiele. A tu chodzi o typowe francuskie wyrażenie sortir en boîte, oznaczające wyjście do dyskoteki (dyskoteka po francusku to boîte, czyli – w pierwszym znaczeniu – pudełko; w obu przypadkach wszakże chodzi o zamkniętą, dość ciasną przestrzeń). W języku francuskim wiele jest wyrażeń, które zdradzają takie charakterystyczne podświadome myślenie za pomocą obrazów mentalnych. Aby przekazać tę cechę języka, można właśnie odwołać się do obrazów czy filmów, które mogą być doskonałym punktem wyjścia do różnych typów multimedialnych ćwiczeń językowych.

Interakcje z prowadzącym

Jednym z trudniejszych problemów w ramach prowadzenia zajęć językowych na platformie są kontakty studentów z nauczycielem. Jeżeli zależy nam na tym, by poziom tych interakcji był satysfakcjonujący to muszą stanowić one działalność bardzo czasochłonną, szacowaną przez prowadzącego na kilka do kilkunastu godzin, w zależności od rodzaju ćwiczenia, w odniesieniu do trzech grup studenckich, z których każda liczy 20 osób. Oczywiście ćwiczenia typu otwartego wymagają więcej czasu, ponieważ prowadzący każdemu studentowi indywidualnie tłumaczy, jak poprawić błędy. Robi to dopóty, dopóki student nie uzyska właściwego poziomu poprawności.

W przypadku ćwiczeń zamkniętych, gdy prowadzący widzi po raz pierwszy niepoprawną odpowiedź, kontaktuje się ze studentem i zachęca do ponownego poszukiwania, udzielając dodatkowych wskazówek.

Jak już wspominaliśmy, chodzi nam o wykształcenie umiejętności efektywnego poszukiwania informacji na stronach francuskojęzycznych. W tym celu student musi zrozumieć, że nie można zadowalać się odpowiedziami najprostszymi, czy tymi proponowanymi przez narzędzia typu Google Tłumacz. Jeśli student sobie z tym nie radzi, co w trakcie naszych zajęć często miało miejsce, niezbędne są liczne interakcje z nauczycielem, które oczywiście odbywają się głównie w języku francuskim.

Podsumowanie

Zajęcia na odległość, które zaproponowaliśmy na pierwszym roku romanistyki stanowiły uzupełnienie stacjonarnych zajęć rozwijających tradycyjne kompetencje komunikacyjno-językowe. Jednocześnie były autonomiczne w kontekście rozwijania kompetencji socjolingwistycznych, interkulturowych czy tzw. kompetencji ogólnych. Taka forma zajęć wydaje się odpowiadać oczekiwaniom współczesnych uczących się i stwarza wykładowcom nowe możliwości nauki.Wpisuje się jednocześnie w obowiązujące tendencje dydaktyczne, które sugerują rozwijanie autonomii i odpowiedzialności ucznia za proces uczenia się, między innymi dzięki korzystaniu z multimedialnych zasobów Internetu drugiej generacji (Web 2.0), co w rezultacie prowadzi do uzyskania lepszych efektów, jak to miało miejsce w ramach naszych zajęć. W związku z tym chcemy kontynuować tę formę nauczania, planując jej rozwinięcie przez wprowadzenie narzędzi do interakcji pomiędzy studentami oraz zadania wymagające nagrywania własnych wypowiedzi czy też krótkich dialogów w formie audio lub wideo. Jesteśmy przekonani, że takie sposoby nauczania odniosłyby sukces także w kontekście szkolnym.

200

Pełna bibliografia artykułu w pliku PDF