Zalety zintegrowanej nauki języków obcych dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym

Numer JOwS: 
str. 98

Do tradycyjnych sposobów nauczania języka obcego dzieci w wieku przedszkolnym oraz szkolnym należą metody wykorzystujące elementy zabawy i komunikacji w połączeniu z wierszami, piosenkami, wyliczankami. Inne rodzaje nauczania języka obcego, czyli modelowanie, projektowanie itd., są rzadko wykorzystywane w przypadku dzieci. Stosowanie w procesie nauczania dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym języka obcego tylko tradycyjnych metod nie jest w pełni zgodne z celami ich wychowania i nauczania. Celem kształcenia na tym etapie edukacji jest wszechstronny rozwój osobowości i zdolności dziecka.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Badania psychologiczne i pedagogiczne dotyczące kształcenia zintegrowanego oraz praktyki stosowania tego podejścia wskazują na słuszność idei zintegrowanego wychowania i kształcenia (Pamuła 2009:38) i potwierdzają pogląd, że aktywne, zintegrowane metody nauczania lepiej niż tradycyjne rozwijają dziecko w zakresie jego możliwości poznawczych, emocjonalnych i społecznych, lepiej przygotowują (...) do dalszej nauki (Pamuła 2009:36). Język obcy ze względu na swoją specyfikę jest przedmiotem, który może wzbogacić nauczanie (Бахталина 1998). Tak więc, kształcenie zintegrowane dzieci pozwala na zrealizowanie w praktyce celu kształcenia i wychowania w pełnej mierze i ma szereg zalet w porównaniu z tradycyjnymi metodami nauczania. Po pierwsze pozwala na maksymalne wykorzystanie funkcji języka obcego (poznawczej, rozwojowej i wychowawczej) w procesie nauczania dzieci. L. Gadelia (Гаделия) na podstawie własnego badania i nauczania eksperymentalnego doszła do wniosku, że kształcenie zintegrowane przyczynia się do rozwoju myślenia dzieci, wpływa na rozwój funkcji umysłowych i zwiększenie koncentracji w przypadku łączenia różnych rodzajów działalności (Гаделия 2004).

Po drugie umożliwia uwzględnianie psychologicznych cech dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym, jak również podstawowych i innych, znaczących, rodzajów działalności dziecka w tym wieku w trakcie procesu nauczania. Jako przykład potwierdzający słuszność kształcenia zintegrowanego z punktu widzenia psychologii rozwojowej dzieci może służyć fakt, że dziecko postrzega otaczającą je rzeczywistość w sposób całościowy. Kształcenie zintegrowane pozwala właśnie na stworzenie jednolitego obrazu świata. Według koncepcji kształcenia zintegrowanego dziecko poznaje otaczający go świat kompleksowo, a nie fragmentarycznie; nie uczy się oddzielnych pojęć – pojawiają się one jako całości, jako powiązane ze sobą informacje. Dzięki temu ma ono możliwość dostrzeżenia i zrozumienia zależności między nimi (Pamuła 2009:39). Należy zauważyć, że informacje izolowane są informacjami utraconymi, dlatego że dziecko łatwiej przyswaja wiadomości, które może odnieść do tego, co już wie (Pamuła 2009). Uwzględnienie zasad rozwoju dziecka przy kształceniu zintegrowanym w nauczaniu języka obcego polega na wzięciu pod uwagę faktu, że w wieku przedszkolnym i szkolnym trudno mu przez długi czas wykonywać taki sam rodzaj czynności. Kształcenie zintegrowane języka obcego, zbudowane na połączeniu różnych ważnych działań dziecka, może częściowo rozwiązać problem zmęczenia i spadku zainteresowania. Im młodsze dziecko, tym trudniej jest mu zajmować się jednym rodzajem czynności, podczas gdy różne rodzaje zadań pozwalają mu pracować przez długi czas (Бахталина 1998).

Po trzecie zintegrowane nauczanie daje szansę nauczycielowi na lepsze poznanie dziecka w różnych sytuacjach i uwzględnienie jego cech specyficznych. Pozwala na aktywizację wszystkich dzieci poprzez możliwość wyboru sposobu poznania, dobranego do ich indywidualnych predyspozycji (Pamuła 2009:37) i możliwość zróżnicowania stopnia trudności powierzanych uczniom zadań (Pamuła 2009:39). Tak więc, metody pracy na podstawie kształcenia zintegrowanego i uwzględnienia możliwości psychofizycznych dziecka, jego zainteresowań mogą pobudzać uczniów bardziej zdolnych, natomiast słabsi są w stanie rozwijać się we własnym tempie (Pamuła 2009).

Uwzględnienie psychologicznych uwarunkowań wieku i indywidualnych możliwości dziecka:

  • pozwala na stosowanie podejścia skoncentrowanego na osobie. Zgodnie z tym podejściem w centrum procesu nauczania znajduje się dziecko z własnymi możliwościami, potrzebami i zainteresowaniami. W systemie zintegrowanym, zgodnie ze współczesną pedagogiką humanistyczną, dziecko jest podmiotem aktywnie uczestniczącym w procesie nauczania, czyli (...) kształcenie skoncentrowane jest na osobie ucznia (Pamuła 2009:38);
  • tworzy sytuacje nauczania języków obcych, które charakteryzują się komfortem psychicznym, a także wspierają aktywny udział dziecka w zajęciach;
  • zapewnia dziecku świadomość siebie jako jednostki poprzez poczucie przynależności do wspólnoty językowej i kulturowej (Бахталина 1998);
  • pozwala w procesie nauczania języka obcego na powtórzenie i utrwalenie obecnego stanu wiedzy i umiejętności z innych dziedzin. Pozwala dzieciom osiągać najlepsze wyniki w nauce języków obcych dzięki konstruowaniu zajęć z uwzględnieniem integracji różnych znaczących działań z grą i językiem obcym. Tego typu działania są w stanie wywołać u dzieci większą emocjonalną reakcję niż w przypadku tradycyjnych zajęć, a emocjonalnie przeżyte doświadczenie umożliwia lepsze zapamiętywanie przekazywanych treści.

Należy podkreślić, że nauczanie dzieci w wieku przedszkolnym opiera się głównie na ich słuchu i wyobraźni z wykorzystaniem środków wizualnych, podczas gdy udział w realizacji ważnej dla człowieka czynności, której towarzyszy aktywność ruchowa, podnosi jakość opanowania odpowiedniej wiedzy i umiejętności (Вронская 1999).

Zintegrowana nauka języka obcego, oparta na połączeniu różnych istotnych dla dzieci rodzajów działalności, opiera się także na podejściu zadaniowym. Procesy rozwoju mowy i powstawania działań są ściśle ze sobą powiązane i wpływają na siebie. Działalność przedmiotowo-praktyczna występuje z jednej strony jako źródło, a z drugiej jest niezbędnym warunkiem do powstania mowy i komunikacji w języku rodzimym i obcym (Вронская 1999).

W pracy L. Gadelii są wymienione umiejętności bezpośrednio odnoszące się do przyswojenia języka obcego przez dzieci na podstawie wypracowanej przez nią metodyki kształcenia zintegrowanego. Należą do nich: zwiększenie liczby replik inicjatywnych i komentarzy ze strony dzieci; rozwój mechanizmów domysłów; redukcja do minimum stosowania języka ojczystego na zajęciach; względnie wysokie zaangażowanie dzieci w aktywności językowe podczas wykonywania ćwiczeń; przyswajanie przez uczniów języka mówionego i umożliwienie uczniom wypowiadania się w j. obcym (Гаделия 2004).

Stosowanie różnych rodzajów działań:

  • daje dzieciom możliwość natychmiastowego korzystania z nowego kodu językowego w czasie wykonywania konkretnych zadań, co do pewnego stopnia zapewnia im kontakt z autentycznym językiem, gdyż sytuacja komunikacji w takim przypadku jest zbliżona do naturalnej (Pamuła 2009);
  • tworzy podstawę materialną (материальная), dzięki której w świadomości dziecka rodzą się jakościowe elementy nowego systemu językowego (Вронская 1999);
  • przyczynia się do zwiększenia liczby sytuacji na zajęciach, kiedy jest stosowany język obcy (Бахталина 1998);
  • pozwala na zróżnicowanie prowadzonych zajęć z języka obcego dzięki zastosowaniu odpowiednich do danego wieku rodzajów działań i treści. Połączenie języka obcego i różnych rodzajów działań na zajęciach wprowadza elementy nowości (Вронская 2006:6).