Wczesne kończenie nauki

Numer JOwS: 
str. 104

Zjawisko wczesnego kończenia nauki jest poważnym wyzwaniem w wielu krajach, a przeciwdziałanie temu problemowi stało się obecnie priorytetem w polityce edukacyjnej Unii Europejskiej. Negatywne efekty tego zjawiska obserwuje się zarówno na poziomie społeczno-gospodarczym, jak i indywidualnym. Uczniowie niekontynuujący nauki mają mniejsze szanse na rynku pracy, a tym samym narażeni są w większym stopniu na bezrobocie, ubóstwo i wykluczenie społeczne. Zjawisko porzucania nauki przez młodych ludzi wywiera długofalowy wpływ na zmiany społeczne i wzrost gospodarczy.

Wszechstronne strategie ograniczania ELET powinny odnosić się do całego spektrum edukacji, uwzględniać sytuację społeczną i ekonomiczną uczniów i dotyczyć działań obejmujących wszystkie poziomy interwencji. Rada Unii Europejskiej w dokumencie Zalecenie Rady z dnia 28 czerwca 2011 r. w sprawie polityk na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki jako skuteczne wskazuje strategie, które obejmują trzy poziomy oddziaływania:

  • zapobieganie – czyli działania profilaktyczne ukierunkowane na rozwiązywanie głównych przyczyn problemów, które mogą w konsekwencji prowadzić do porzucania edukacji przez dzieci i młodzież;
  • interwencja – czyli działania, których celem jest skuteczna pomoc uczniom doświadczającym trudności, poprawa jakości edukacji i szkolnictwa zawodowego, zapewnienie konkretnego wsparcia;
  • kompensacja – czyli tworzenie nowych możliwości dla osób, które zakończyły naukę bez uzyskania odpowiednich kwalifikacji zawodowych i chciałyby uzupełnić edukację.

Przykłady zalecanych działań podaje raport grupy roboczej ds. wczesnego kończenia nauki powołanej przy Komisji Europejskiej[3]:

1. Profilaktyka:

  • szeroki dostęp do wczesnej edukacji i wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci ze środowisk defaworyzowanych;
  • lepsza integracja nowych uczniów ze środowisk migracyjnych;
  • zwiększenie dostępu do wczesnej edukacji dobrej jakości (edukacja przedszkolna), będącej szczególnie ważnym czynnikiem chroniącym przed porzuceniem nauki w przypadku dzieci pochodzących z zaniedbanych środowisk;
  • reforma systemów kształcenia (obejmująca m.in.: zmianę podstawy programowej kształcenia ogólnego, zwiększanie elastyczności w zakresie wyboru ścieżek kształcenia, poprawę jakości, atrakcyjności oraz dostępności kształcenia zawodowego);
  • wzmacnianie kompetencji dydaktycznych i wychowawczych nauczycieli z uwzględnieniem problematyki wczesnego kończenia edukacji.

2. Interwencja:

  • wczesne rozpoznawanie problemów i wsparcie uczniów z grup ryzyka;
  • system wsparcia w szkole dla uczniów doświadczających trudności (nauka języka dla dzieci imigrantów, pomoc w nauce, pomoc materialna);
  • wzbogacanie oferty zajęć pozalekcyjnych jako sposobu wzmacniania więzi uczniów ze szkołą, zapobiegania angażowaniu się dzieci z grup ryzyka w niewłaściwe aktywności poza szkołą;
  • ograniczanie zjawiska nieobecności w szkole, wagarów;
  • współpraca z rodzicami i instytucjami w środowisku lokalnym, wspieranie rodziców.

3. Kompensacja:

  • rozwój „szkół drugiej szansy”;
  • zwiększenie dostępu do specjalistycznej pomocy psychologicznej, doradztwa, planowania ścieżki kariery oraz zwiększenie dostępu do pomocy materialnej;
  • wprowadzenie alternatywnych sposobów zdobywania kwalifikacji zawodowych, wszechstronne wsparcie dla osób, które chcą dokończyć przerwaną edukację, w ich powrocie do szkoły.

Bibliografia

  • Byrne, D., Smyth, E. (2010) No Way Back? The Dynamics of Early School Leaving. The Liffey Press.
  • Cedefop (2013) Cedefop Draft Concept Paper for the First Meeting of the Vet-Focused Group on Early School Leaving.
  • Commission Staff Working Paper (2010) Reducing Early School Leaving. Accompanying Document to the Proposal for a Council Recommendation on Policies to Reduce Early School Leaving. SEC [online] [dostęp 5.05.2015].
  • European Union (2012) Trends in VET Policy in Europe 2010-2012. Progress towards the Bruges Communiqué. Cedefop. Working Paper, nr 16.
  • European Commission (2012) Conference Report: Reducing Early School Leaving: Efficient and Effective Policies in Europe. Brussels, 1 and 2 March 2012.
  • European Parliament (2011) Reducing Early School Leaving in the EU. Study [online] [dostęp 5.05.2015].
  • Kałach, M. (2013) Uniwersytet Łódzki bada porzucanie szkoły. W: „Dziennik Łódzki” z dn. 15.07.2013 [online] [dostęp 25.05.2015].
  • Komisja Europejska (2011) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: Przeciwdziałanie zjawisku przedwczesnego kończenia nauki: kluczowy wkład w realizację strategii „Europa 2020”. Bruksela 31.1.2011 COM(2011)18.
  • NESSE (2009) Early School Leaving. Lessons from Research for Policy Makers. [online] [dostęp 5.05.2015].
  • Rada Europejska (2011) Zalecenie Rady z dnia 28 czerwca 2011 r. w sprawie polityk na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, C 191/1. [online] [dostęp 5.05.2015].
  • Reducing Early School Leaving: Key Messages and Policy Support Final Report of the Thematic Working Group on Early School Leaving November 2013. [online] [dostęp 5.05.2015] <http://ec.europa.eu/education/policy/strategic-framework/doc/esl-group-report_en.pdf>.
  • Robinson, E., Meredith, V. (2013 ) Family Factors in Early School Leaving. CFCA Paper nr 16 [online] [dostęp 5.05.2015].

[1] The Education and Training Monitor http://ec.europa.eu/education/tools/et-monitor_en.htm.

[2] Na potrzeby niniejszego artykułu będzie używany angielski akronim oznaczający to zjawisko: ELET – Early Leaving from Education and Training.

[3] Reducing Early School Leaving: Key Messages and Policy Support Final Report of the Thematic Working Group on Early School Leaving November 2013 http://ec.europa.eu/education/policy/strategic-framework/doc/esl-group-r..., dostęp w dniu 20.04.2015