Angielski (i nie tylko) w warszawskich przedszkolach

Numer JOwS: 
str. 89

Już we wrześniu 2015 r. dyrektorzy przedszkoli i nauczyciele wychowania przedszkolnego zmierzą się z realizacją przygotowania językowego dzieci w przedszkolach. Warszawa jako miasto wielojęzyczne podjęło wyzwanie wdrożenia tej zmiany poprzez wiele działań, nadając całemu przedsięwzięciu miano Warszawskiego modelu przygotowania językowego w wychowaniu przedszkolnym.

Pobierz artykuł w PDF

Jak każda z wprowadzanych zmian, także ta ma dwa oblicza. Z jednej strony mamy działania podejmowane na szczeblu centralnym i samorządowym, z drugiej zaś obawy kadry pedagogicznej oraz rodziców. Prezentowany w artykule Warszawski model przygotowania językowego w wychowaniu przedszkolnym (nazywany dalej Modelem) jest propozycją rozwiązań systemowych i działań informacyjnych.

Początek: zmiana w prawie oświatowym

Minister Edukacji Narodowej Rozporządzeniem z dnia 30 maja 2014 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (MEN 2014a) wprowadził do podstawy programowej wychowania przedszkolnego kolejny cel mówiący o przygotowaniu dzieci do posługiwania się językiem obcym nowożytnym poprzez: rozbudzanie ich świadomości językowej i wrażliwości kulturowej oraz budowanie pozytywnej motywacji do nauki języków obcych na dalszych etapach edukacyjnych.

W podstawie programowej określono efekty kształcenia w ramach nowego obszaru wychowania przedszkolnego (MEN 2014a). Dziecko kończące wychowanie przedszkolne powinno uczestniczyć w zabawach prowadzonych w języku obcym, reagować na proste polecenia wydawane przez nauczyciela, rozumieć ogólny sens opowiadanych historii oraz powtarzać rymowanki, proste wierszyki i piosenki.

Zgodnie z rozporządzeniem przygotowanie dzieci do posługiwania się językiem obcym nowożytnym może być realizowane poprzez włączenie treści z zakresu języka obcego w proces dydaktyczno-wychowawczy zabawę oraz czynności opiekuńczo-wychowawcze, lub poprzez zajęcia językowe – w obydwu wypadkach prowadzone przez wykwalifikowaną kadrę. Konsekwencją tego zapisu jest konieczność uzupełnienia przez nauczycieli wychowania przedszkolnego kwalifikacji pozwalających na przygotowanie dzieci do posługiwania się językiem obcym, na zasadach opisanych w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 6 sierpnia 2014 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (MEN 2014b).

Niniejsze rozporządzenie wprowadza regulację, która w okresie przejściowym (tj. do dnia 31 sierpnia 2020 r.) stwarza nauczycielom oraz osobom posiadającym kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolach i oddziałach przedszkolnych, legitymującym się świadectwem znajomości danego języka obcego w stopniu co najmniej podstawowym, możliwość nauczania języka obcego bez konieczności ukończenia studiów podyplomowych lub kursu kwalifikacyjnego z zakresu wczesnego nauczania danego języka obcego.

Wprowadzenie okresu przejściowego pozwoli nauczycielom wychowania przedszkolnego, mającym odpowiedni poziom znajomości języka obcego, określony w tym rozporządzeniu, lecz niemającym przygotowania w zakresie wczesnego nauczania danego języka obcego, na uzupełnienie wymaganego przygotowania metodycznego. Tym samym nabędą oni pełne kwalifikacje do prowadzenia zajęć z języka obcego w przedszkolu.

Działania systemowe

Opracowany przez metodyków Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń (WCIES) oraz urzędników Biura Edukacji stołecznego ratusza dokument pt. Warszawski model przygotowania językowego w wychowaniu przedszkolnym obejmuje następujące części: podstawę prawną, diagnozę stanu kwalifikacji nauczycieli wychowania przedszkolnego oraz standardy: metodyczny, organizacyjny i doskonalenia nauczycieli.

Diagnoza stanu kwalifikacji nauczycieli wychowania przedszkolnego wymaganych do nauczania języka obcego nowożytnego

W marcu br. przeprowadzono diagnozę stanu kwalifikacji nauczycieli. Raport z tego badania zawiera strukturę stanu kwalifikacji nauczycieli wychowania przedszkolnego opisaną na dziewięciu profilach kompetencyjno-kwalifikacyjnych, uwzględniających dwa komponenty pełnych kwalifikacji wymaganych przez rozporządzenie, tj.:

  • przygotowanie metodyczne z zakresu wczesnego nauczania języka obcego nowożytnego;
  • kompetencje/kwalifikacje językowe.

Ustalono następujące grupy kwalifikacyjno-kompetencyjne nauczycieli:

  • nauczyciele mający pełne kwalifikacje, tj. certyfikat potwierdzający znajomość języka obcego na poziomie B2 oraz przygotowanie metodyczne z zakresu wczesnego nauczania języka obcego;
  • nauczyciele mający certyfikat potwierdzający znajomość języka obcego na poziomie B2, lecz niemający przygotowania metodycznego z zakresu wczesnego nauczania języka obcego;
  • nauczyciele deklarujący znajomość języka na poziomie B2 (nieposiadający certyfikatu), mający przygotowanie metodyczne z zakresu wczesnego nauczania języka obcego;
  • nauczyciele deklarujący znajomość języka na poziomie B2 (nieposiadający certyfikatu), niemający przygotowania metodycznego z zakresu wczesnego nauczania języka obcego;
  • nauczyciele deklarujący znajomość języka na poziomie B1, mający przygotowanie metodyczne z zakresu wczesnego nauczania języka obcego;
  • nauczyciele deklarujący znajomość języka na poziomie B1, niemający przygotowania metodycznego z zakresu wczesnego nauczania języka obcego;
  • nauczyciele deklarujący znajomość języka na poziomie A2;
  • nauczyciele deklarujący znajomość języka na poziomie A1;
  • nauczyciele deklarujący brak znajomości języka (tzw. A0).

Na podstawie ustalonych profili kompetencyjno-kwalifikacyjnych opracowano osiem ścieżek doskonalenia nauczycieli, które opisano w standardzie doskonalenia nauczycieli.

Standard doskonalenia nauczycieli

Standard doskonalenia nauczycieli opracowany został z myślą o dyrektorach placówek oraz zarządach dzielnic m.st. Warszawy. W Modelu zaplanowano formy doskonalenia dotyczące dwóch wymienionych komponentów pełnych kwalifikacji, czyli:

  • kursy kwalifikacyjne z zakresu wczesnego nauczania języka obcego nowożytnego;
  • kursy językowe dla poziomów od A0 do B2 kończące się zdobyciem certyfikatu.

Przeprowadzona w marcu br. Diagnoza stanu kwalifikacji nauczycieli pokazała, że działania, które należy podjąć, powinny być skoncentrowane na zorganizowaniu kursów językowych dla nauczycieli wychowania przedszkolnego oraz ich bieżącym wsparciu metodycznym. Duży odsetek nauczycieli niemających kwalifikacji językowych oraz duże zróżnicowanie w poziomach kompetencji i kwalifikacji językowych nauczycieli wymusiły opracowanie jednolitego systemu finansowania kursów językowych w związku z określonymi ścieżkami doskonalenia nauczycieli.

Zgodnie z zapisami w Modelu, wdrażaniem systemu organizacji i finansowania form doskonalenia nauczycieli zajmują się: Biuro Edukacji Urzędu m.st. Warszawy, WCIES i zarządy dzielnic oraz dyrektorzy placówek. Zakres zaangażowania instytucji określony został w standardzie doskonalenia nauczycieli poprzez opis ścieżek doskonalenia nauczycieli oraz finansowanie ich dokształcania.

Diagnoza stanu kwalifikacji nauczycieli oraz rekrutacja na kursy uwzględniały deklarowany przez nauczycieli poziom znajomości języka. Jak pokazały przeprowadzone w lipcu br. testy poziomujące, ścieżka doskonalenia dla nauczycieli na poziomie zaawansowania językowego B2 wymaga zróżnicowania i tym samym podziału na dwie następujące ścieżki doskonalenia:

  • ścieżka B2/C – dla nauczycieli mających wysokie umiejętności na poziomie B2 i wymagających jednosemestralnego przygotowania do egzaminu certyfikującego;
  • ścieżka B2 – dla nauczycieli o niższych umiejętnościach na poziomie B2 i wymagających odbycia pełnowymiarowego kursu dla poziomu B2, co łącznie z kursem przygotowującym do egzaminu certyfikującego oznacza trzysemestralną ścieżkę edukacyjną.

Dychotomizacja poziomu B2 zapewnia większą efektywność kosztową, gdyż nauczyciele wymagający tylko przygotowania do egzaminu certyfikującego nie będą objęci kosztownym trzysemestralnym doskonaleniem na poziomie B2. Jednocześnie nauczyciele ci uzyskają pełne kwalifikacje już w styczniu 2016 r.

Zakres odpowiedzialności za organizację i finansowanie kursów podzielono pomiędzy Biuro Edukacji Urzędu m.st. Warszawy, WCIES, zarządy dzielnic oraz dyrektorów placówek. Środki przeznaczone na doskonalenie językowe nauczycieli będą pochodzić z następujących źródeł:

  • kursy językowe od poziomu A0 do poziomu A2 – budżety zarządów dzielnic oraz budżety dyrektorów szkół i placówek;
  • kursy językowe od poziomu B1 do B2 (z wyłączeniem egzaminów certyfikujących) – budżet Biura Edukacji Urzędu m.st. Warszawy;
  • kursy kwalifikacyjne z zakresu wczesnego nauczania języka obcego – budżet Biura Edukacji Urzędu m.st. Warszawy oraz WCIES w Warszawie;
  • egzaminy certyfikujące – w ramach środków przyznanych Uchwałą Rady Miasta na rok 2015 na refundację doskonalenia nauczycieli.

Standard metodyczny

Standard metodyczny opracowano głównie z myślą o nauczycielach i jest on propozycją zorganizowania procesu dydaktycznego. W zakresie treści dydaktycznych zawiera proponowane powiązania treści wychowania ogólnego z nauczaniem języka obcego. W standardzie metodycznym opisano propozycje efektywnych metod i środków dydaktycznych, z których nauczyciel może korzystać, przygotowując dzieci do posługiwania się językiem angielskim. Umieszczono w nim także informację dotyczącą instytucji, które udzielają metodycznego wsparcia nauczycielom, tj. WCIES oraz Centrum Zasobów Dydaktycznych Języka Angielskiego – Young Learners Resource Center (YLRS).

Standard organizacyjny

Standard organizacyjny opracowany został z myślą o dyrektorach placówek. Dokument wyjaśnia kwestie dotyczące sposobu realizacji zmienionej podstawy programowej w kontekście kwalifikacji kadry pedagogicznej. W dokumencie podkreślono, że z treści rozporządzenia nie wynika, iż każdy nauczyciel wychowania przedszkolnego musi znać język angielski, aby realizować podstawę programową w nowym obszarze.

Opracowanie jednolitego standardu obowiązującego we wszystkich placówkach nie było możliwe z uwagi na duże zróżnicowanie warszawskich dzielnic pod względem gęstości zaludnienia, wieku mieszkańców, a tym samym liczby dzieci w wieku przedszkolnym oraz stanu zatrudnienia kadry pedagogicznej. W związku z tym określono trzy warianty standardu (przy założeniu, że każda z wymienionych w wariantach osób prowadzących zajęcia językowe z dziećmi ma pełne kwalifikacje). Szczegóły przedstawia Tabela 1.

741

Prezentowane w Modelu warianty są propozycją, a ich wybór pozostawiono do decyzji warszawskich dyrektorów. Zasugerowano, aby tę decyzję dyrektorzy podejmowali, mając na uwadze: liczbę oddziałów, strukturę wiekową oddziałów, liczbę i stan kwalifikacji nauczycieli.

Działania projektowe

Wdrażane w Warszawie zmiany są zarówne systemowe, jak i mają charakter projektu obejmującego konkretne działania.

Pilotażowe wdrożenie Modelu

Ze względu na skalę omawianych działań, ich konsekwencje organizacyjne oraz finansowe wdrożenie Modelu odbywa się równolegle z pilotażem. W tym celu Biuro Edukacji zaprosiło do współpracy 12 przedszkoli z różnych dzielnic Warszawy, nadając im status przedszkoli ćwiczeń. W niektórych już są wdrażane gotowe rozwiązania, zaś w niektórych istnieje potencjał kadrowy i organizacyjny, który pozwoli na wdrożenie wariantów proponowanych w Modelu.