Jak motywować młodzież do nauki języka niemieckiego?

Numer JOwS: 
str. 85

W większości szkół język angielski jest językiem wiodącym, a drugi język obcy, np. niemiecki, często narzuca dyrekcja danej placówki. Podejmując naukę uczniowie nie mają więc możliwości wyboru drugiego języka. Czy istnieje zatem szansa, że polubią język naszych zachodnich sąsiadów? Czy nauczyciele mogą sprawić, żeby młodzi Polacy podchodzili z przyjemnością do nauki języka niemieckiego? Na te pytania postaram się odpowiedzieć w tym artykule.

Pobierz artykuł w pliku PDF

Od 19 lat pracuję w liceum ogólnokształcącym we Wrocławiu. Cały czas staram się zwiększyć motywację młodych ludzi do nauki swojego przedmiotu. Tłumaczę im, że płynne posługiwanie się językiem angielskim już nikogo dzisiaj nie dziwi ani nie zachwyca. Dobrze jest znać inny język obcy, np. język niemiecki, na dobrym poziomie. Podaję uczniom argumenty, które jeszcze bardziej mają ich zachęcić do uczenia się niemieckiego. Jednym z nich jest fakt, że Niemcy są naszym zachodnim sąsiadem i znając dobrze ich język, młodzi ludzie mogą podróżować i zwiedzać różne regiony tego pięknego kraju. Mogą też łatwiej znaleźć pracę za naszą zachodnią granicą, jeśli będą biegle posługiwać się językiem tamtejszych mieszkańców. Przedstawione przeze mnie argumenty, choć rzeczowe i przekonujące, nie zawsze jednak trafiają do młodzieży, która zazwyczaj jako kontrargument podaje większą przydatność angielskiego w dzisiejszym świecie. Nie zamierzam zmieniać myślenia uczniów ani na siłę przekonywać ich do swoich racji, które mogłyby okazać się nieobiektywne. Próbuję jednak mimo wszystko zmotywować młodych ludzi do nauki niemieckiego i pokazać im, że jest to język piękny, a może też być łatwy, jeśli zmienimy swoje nastawienie.

Skok w świat wirtualny

Promuję język niemiecki w szkole na różne sposoby. Kilka razy w miesiącu przeprowadzam lekcję przedmiotową w pracowni komputerowej. Uczniowie wyszukują w Internecie różne informacje związane z tradycjami, kulturą, historią lub życiem codziennym Niemców. Na niemieckich stronach i portalach edukacyjnych rozwiązują online rozmaite testy i ćwiczenia, doskonaląc umiejętność poprawnego stosowania struktur leksykalno-gramatycznych. Często oglądają filmy edukacyjne dotyczące problemów młodzieży lub życia w Niemczech, a potem rozwiązują przygotowane na podstawie filmu zadania. Proponowana przeze mnie forma nauki jest atrakcyjna i stanowi miłą odmianę od tradycyjnej lekcji przeprowadzanej przy pomocy podręcznika i zeszytu. Uczniowie dużo szybciej zapamiętują informacje przekazywane za pomocą komputera. Chętnie wykonują też prezentacje multimedialne w języku niemieckim na zadany temat, które przedstawiają następnie na forum klasy. Za swoją pracę uczniowie są nagradzani oceną, co działa na nich bardzo motywująco i zachęca do dalszej aktywności.

W ubiegłym roku szkolnym wzięłam udział w programie insta.ling[1], który oferuje młodzieży szkolnej skuteczną naukę słownictwa za pomocą komputera. Do programu tego zgłosiły się dwie klasy. Moim zadaniem było systematyczne przydzielanie uczniom określonego zasobu słów. Musieli oni codziennie wejść na stronę i powtarzać wyznaczone słowa w określonych kontekstach zdaniowych. Mogłam na bieżąco kontrolować osiągnięcia uczniów i śledzić ich postępy w nauce. Na koniec miesiąca na platformie insta.ling wystawiana była ocena będąca średnią najlepszych ocen z czterech tygodni. Młodzież bardzo chętnie pracowała z programem insta.ling i dzięki niemu osiągnęła lepsze wyniki w nauce słownictwa niż uczniowie stosujący metodę tradycyjną.

 Wielu uczniów często nie radzi sobie z nauką języka niemieckiego, gdyż ma zbyt duże zaległości z wcześniejszego etapu edukacyjnego, czyli z gimnazjum. Tacy uczniowie mogą jednak liczyć na pomoc, którą oferuję w ramach konsultacji lub zajęć wyrównawczych. Uczniowie uczestniczą w tych zajęciach, a odpowiednio pokierowani, są w stanie w szybkim czasie nadrobić zaległości i poprawić oceny. Częste pochwały pomagają im uwierzyć we własne możliwości i wzmacniają ich motywację do dalszej pracy.

Lekcje pozaszkolne

Oprócz zachęcania młodych ludzi do systematycznej i intensywnej pracy na lekcjach języka niemieckiego, staram się angażować ich też w różne działania pozaszkolne.

W latach 2005-2008 brałam udział w pracach nad projektem Pamiętnik pokoleń. Życie codzienne po obu stronach żelaznej kurtyny, organizowanym w ramach programu Socrates-Comenius. Zaangażowałam wielu uczniów do uczestnictwa w tym przedsięwzięciu. Ich zadaniem było napisanie paralelnych tekstów do oryginalnych fragmentów powieści Floriana Illiesa Generacja XY 2030. Uczniowie mogli się wypowiedzieć na temat swojego pokolenia oraz pokolenia swoich rodziców i dziadków. Prace naszych uczniów były prezentowane innym uczestnikom projektu: z Danii, Czech, Łotwy i Niemiec, a wyróżnione i najciekawsze teksty, przetłumaczone przeze mnie z polskiego na niemiecki zostały zebrane w specjalnej broszurze. Dzięki udziałowi w tym przedsięwzięciu uczniowie mieli możliwość wyjazdu do zaprzyjaźnionych krajów na spotkania projektowe, podczas których językiem komunikacji był język niemiecki. Pozwoliło im to usprawnić umiejętność mówienia. Mogli też poznać inne zwyczaje i kulturę oraz nauczyć się wzajemnej tolerancji i przyjaźni.

Co roku we wrześniu organizuję wyjście z młodzieżą klas pierwszych z rozszerzonym programem nauczania języka niemieckiego z elementami języka biznesu i korespondencji handlowej do biblioteki Goethe-Institut. Uczniowie mają możliwość zapoznania się z księgozbiorem biblioteki oraz z warunkami korzystania z czytelni. Wielu z nich po takim oprowadzeniu zapisuje się do biblioteki i chętnie wypożycza różne książki, czy to w celu samodzielnego pogłębienia swojej wiedzy, czy w związku z wykonywaniem jakiejś pracy zadanej przez nauczyciela. Wyjścia do biblioteki są dla młodzieży zawsze atrakcyjne: pokazują im, że warto uczyć się języka obcego, żeby móc samodzielnie czytać ciekawe lektury w oryginale. 

Dobra rywalizacja

Dla wszystkich uczniów organizuję w szkole w trakcie roku szkolnego wiele konkursów o różnorodnej tematyce. Każdy może znaleźć dla siebie coś, co go zainteresuje. Przeprowadzam także szkolny etap olimpiady języka niemieckiego. Po lekcjach spotykam się z uczniami, którzy chcą wziąć udział w eliminacjach szkolnych. Powtarzamy wspólnie zagadnienia gramatyczne i leksykalne oraz rozwiązujemy testy z wcześniejszych lat. Uczniowie mają poczucie, że nauczyciel interesuje się ich losem i nawet, gdy nie osiągną sukcesu, to smak porażki nie jest dla nich taki gorzki.

Konkurs, którego organizatorką jestem w szkole już od wielu lat, to konkurs na kalendarz adwentowy. Uczniowie przynoszą prace wykonane dowolną techniką, z wykorzystaniem różnych materiałów. Konkurs cieszy się dużym zainteresowaniem wśród uczniów. Bazuje głównie na ich umiejętnościach manualnych i nie wymaga bardzo dobrej znajomości języka. Wielu słabszych językowo uczniów może pochwalić się zdolnościami przed swoimi kolegami. Czują się oni dowartościowani, gdy zostają laureatami i otrzymują dyplomy. Wszystkie wykonane przez uczniów prace są rozwieszane przy wejściu do budynku i stanowią piękną ozdobę szkoły przed Bożym Narodzeniem. Konkurs pozwala wielu uczniom uwierzyć w swoje siły i zainteresować się językiem niemieckim.

Od 2009 r. proponuję też uczniom udział w Konkursie Recytatorskim Poezji Niemieckojęzycznej, który jest skierowany do młodzieży ze szkół gimnazjalnych Wrocławia i okolic. Co roku zgłasza się bardzo wielu uczniów, którzy chcą zaprezentować wybrane przez siebie wiersze niemieckich poetów przed jury i licealistami z naszej szkoły. Poziom recytacji jest bardzo wysoki. Prezentowane wiersze są zwykle długie, a ich interpretacja ciekawa i oryginalna. Przychodzący do naszej szkoły gimnazjaliści to pasjonaci poezji i języka niemieckiego, którzy zarażają miłością do tego języka swoich kolegów z liceum i pokazują, że niemiecka poezja może być fascynująca. Organizowanie konkursu recytatorskiego dla gimnazjów stało się już tradycją w mojej szkole i jest on przy tym doskonałą promocją placówki w środowisku lokalnym.

Do innych konkursów organizowanych przeze mnie należą: konkurs Zungenbrecher (niemieckie łamańce językowe), Quiz Wiedzy o Krajach Niemieckojęzycznych, konkurs na prezentację multimedialną o Niemczech, Austrii lub Szwajcarii i konkurs plastyczny.

Do konkursu Zungenbrecher zgłasza się wielu uczniów ze wszystkich klas. Przygotowuję dla nich zestaw 100 różnych niemieckich łamańców językowych, a ich zadaniem jest nauczyć się poprawnie czytać te trudne wyrażenia. Uczniowie losują pięć łamańców i muszą zaprezentować je przed jury i widownią. Oceniana jest wymowa oraz szybkość wypowiadania wylosowanych wyrażeń. Uczestnicy oraz publiczność bardzo dobrze się bawią w trakcie trwania konkursu.

Quiz Wiedzy o Krajach Niemieckojęzycznych, konkurs na prezentację oraz konkurs plastyczny organizuję w ramach Dnia Niemieckiego, który odbywa się co roku w szkole. Jest to zawsze duże święto w liceum. Przy wejściu do szkoły widnieje napis Dzień Niemiecki, na korytarzach słychać w czasie przerw niemiecką muzykę, a ściany są udekorowane licznymi pracami uczniów. Każdy może wybrać konkurs, który najbardziej go interesuje. Zawsze gorąco zachęcam młodych ludzi do wzięcia udziału w tych przedsięwzięciach. Służę im pomocą w przygotowaniu się do nich lub wskazuję źródła, gdzie mogą znaleźć potrzebne informacje. Przed konkursem plastycznym przynoszę materiały, z których uczniowie wykonują kolaż na zaproponowany w danym roku temat. Najpiękniejsze prace są wywieszane przy wejściu do szkoły i stanowią jej ozdobę.

Poznajemy kraj!

Co roku w grudniu organizuję wraz z inną nauczycielką wyjazdy młodzieży na jarmark bożonarodzeniowy do Drezna lub Berlina. Uczniowie mogą zwiedzić najważniejsze zabytki tych miast i jest to dla nich bardzo ciekawa lekcja geografii i kultury. Mogą zobaczyć, jak wygląda jarmark bożonarodzeniowy w kraju naszych zachodnich sąsiadów oraz usłyszeć z ust przewodnika wiele ciekawych informacji na temat tradycji jarmarków w Niemczech. Uczniowie mogą skosztować niemieckich specjałów kulinarnych serwowanych w okresie przedświątecznym. Jednodniowe wyjazdy na jarmark bożonarodzeniowy umożliwiają uczniom wykazanie się znajomością języka niemieckiego podczas kupowania upominków dla siebie i rodziny.

Z autentyczną sytuacją komunikacyjną uczniowie mają również do czynienia w trakcie wycieczki do Zgorzelca (Görlitz), którą organizuję w szkole z zaprzyjaźnioną germanistką. Wyjazd ten oprócz walorów krajoznawczych przynosi młodzieży duże korzyści, jeżeli chodzi o doskonalenie sprawności mówienia. Uczniowie dostają różne zadania, które muszą wykonać na terenie Zgorzelca. Muszą np. załatwić jakąś sprawę na poczcie, dokonać zakupu konkretnego towaru w sklepie, zapytać o drogę na ulicy itp. Uczniowie realizują te zadania w grupach, a nauczyciele nadzorują ich pracę. Przygotowane ćwiczenia nie są łatwe, ale uczniowie muszą przełamać barierę językową i uzyskać potrzebne informacje. Uczniowie z zapałem wykonują powierzone im zadania. Uczą się współpracy w grupie, a jednocześnie doskonalą swoją umiejętność komunikacji w języku niemieckim.

Spotkania z kulturą

Inną formą zachęcenia uczniów do nauki niemieckiego jest organizowanie dla nich różnego rodzaju wyjść i spotkań z ciekawymi ludźmi. W ostatnim czasie byłam z moimi wychowankami na spotkaniu z Tamarą Bach, autorką licznych powieści podejmujących problematykę bliską współczesnej młodzieży oraz z Arturem Beckerem, pisarzem polskiego pochodzenia, mieszkającym i tworzącym w Niemczech. Uczniowie mogli się wiele dowiedzieć o życiu i twórczości tych autorów oraz zadawać pisarzom przygotowane wcześniej pytania. Każde ze spotkań autorskich było poprzedzone przybliżeniem uczniom na lekcji sylwetek tych osób.

W ubiegłym roku uczestniczyłam z uczniami w projekcji filmu dokumentalnego Ale życie toczy się dalej w Centrum Dialogu Kulturowego we Wrocławiu. Film opowiada historię trzech polskich i trzech niemieckich kobiet, przedstawicielek różnych pokoleń, których rodzinne losy splotły się ze sobą w dramatyczny sposób po zakończeniu II wojny światowej. Ukazuje pełne kontrowersji zagadnienia: wypędzenie, ucieczkę i przesiedlenie. Po filmie młodzież wzięła udział w spotkaniu i dyskusji z reżyserami na temat obejrzanego dokumentu. Uczniowie mogli obejrzeć film w oryginale, co było dla nich bardzo cenne. Mogli sprawdzić, w jakim stopniu rozumieją materiał w języku niemieckim i skonfrontować nabytą w szkole wiedzę z wykorzystaniem języka w praktyce.

Podobna sytuacja miała miejsce, gdy byliśmy z uczniami w Konsulacie Generalnym Niemiec we Wrocławiu na projekcji filmu Bis an die Grenze. Ukazuje on podział polityczny Niemiec na cztery strefy okupacyjne, powstanie muru berlińskiego, życie po obu jego stronach, w końcu zburzenie muru i zjednoczenie Niemiec. Uczniowie mogli dowiedzieć się w ciągu półtorej godziny, jak wyglądała sytuacja powojenna Niemiec. Po projekcji odbyło się interesujące spotkanie z pisarzem niemieckim, Utzem Rachowskim, który uczestniczył w wydarzeniach pokazanych na ekranie. Dyskutowałam z uczniami na lekcji na temat treści filmu, a oni opowiadali o swoich wrażeniach po jego obejrzeniu. Byli bardzo aktywni i wypowiadali się chętnie, gdyż współczesna historia Niemiec bardzo ich zainteresowała. Niektórzy, zainspirowani tematyką filmu, chcąc poszerzyć zdobytą wiedzę, pisali dodatkowo referaty i wykonywali prezentacje multimedialne na temat powstania muru berlińskiego i zjednoczenia Niemiec. Przygotowując rzetelnie swoje prace, wiele się nauczyli, a wiedza zdobyta w trakcie samodzielnych poszukiwań będzie z pewnością trwalsza niż ta wyuczona z książek.

Innym ciekawym wydarzeniem, które zaproponowałam swoim uczniom, było wyjście do Auli Leopoldyńskiej Uniwersytetu Wrocławskiego na przedstawienie teatralne Peace please. Wywiad z Berthą von Suttner, przygotowane przez Porträtstheater z Wiednia z okazji setnej rocznicy wybuchu I wojny światowej i setnej rocznicy śmierci austriackiej pisarki i laureatki pokojowej Nagrody Nobla – Berthy von Suttner. Uczniowie mieli okazję po raz pierwszy obejrzeć sztukę teatralną w języku niemieckim, co było dla nich dużym przeżyciem.

Projekty uczniowskie

W roku szkolnym 2014/15 wzięłam z uczniami udział w projekcie Stosunki polsko-niemieckie w literaturze i kulturze po 1945 r., który realizowany był we współpracy z Instytutem Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Zachęcałam uczniów do wzięcia udziału w projekcie poprzez indywidualne rozmowy oraz informacje na stronie internetowej. Uczniowie przygotowywali się do przedsięwzięcia przez cały rok, a ja nadzorowałam ich pracę jako koordynator. Efektem końcowym tych działań była prezentacja multimedialna na temat muzyki niemieckiej i jej odbioru przez Polaków, która została pokazana szerokiej publiczności: nauczycielom akademickim, studentom i przedstawicielom innych szkół wrocławskich. Uczniowie zaśpiewali też piosenki zespołu Scorpions i Modern Talking oraz utwory z repertuaru Marleny Dietrich. Wszyscy uczestnicy projektu otrzymali pamiątkowe dyplomy i podziękowania od organizatorów, co było dla nich nagrodą, a jednocześnie zwieńczeniem ich ciężkiej całorocznej pracy.

Kolejnym przedsięwzięciem, które od dwóch lat realizuję z powodzeniem w ramach współpracy z Instytutem Filologii Germańskiej UWr, jest udział moich uczniów w warsztatach prowadzonych przez pracowników Instytutu. Spotkania są organizowane raz w roku i prowadzone są po niemiecku. Choć odbywają się najczęściej po południu, nie ma to znaczenia dla uczniów ambitnych, którzy chcą się nauczyć czegoś nowego. Wykładowcy proponują ciekawe formy i techniki pracy. Każde spotkanie daje uczniom możliwość uczestniczenia w wykładzie, a następnie w części warsztatowej, kiedy to mogą wykorzystać w praktyce zdobytą wcześniej wiedzę teoretyczną.

 Interesującym wydarzeniem, które bardzo przypadło uczniom do gustu, było uczestniczenie w Dniu Języka Niemieckiego organizowanym w ramach Europejskiego Dnia Języków. Wydarzenie miało miejsce na Rynku we Wrocławiu. Uczniowie w grupach sześcioosobowych odwiedzali kolejno kolorowe stacje do nauki języka niemieckiego i wykonywali różne zadania, których realizacja wymagała od nich wielu kompetencji językowych. Moi podopieczni zajęli IV miejsce i otrzymali nagrody ufundowane przez organizatora projektu, Deutsch-Wagen-Tour. Udział w tym wydarzeniu dał uczniom wiele radości i uświadomił im, że nauka niemieckiego w szkole przynosi wymierne korzyści, gdyż są w stanie całkiem dobrze poradzić sobie z rozwiązaniem niełatwych zadań językowych.

Atrakcyjną propozycją był dla uczniów również Tydzień Filmu Niemieckiego, który jest organizowany co roku we Wrocławiu. Była to oferta dla chętnych. Chęć uczestniczenia w projekcjach filmowych wyraziło 8 osób z klasy z rozszerzonym programem nauczania języka. Uczniowie mogli udoskonalić swoją umiejętność rozumienia ze słuchu, jak też zapoznać się z najnowszą kinematografią niemiecką, która jest stosunkowo mało znana w Polsce.

Oprócz wielu różnych wyjść i przedsięwzięć zaproponowałam też młodzieży zwiedzenie wystawy Die weiße Rose w Domu Edyty Stein we Wrocławiu. Było to ciekawe spotkanie, gdyż uczniowie mogli poznać historię powstania oraz działalność antyfaszystowskiej organizacji Biała Róża. Uczniowie słuchali opowieści przewodnika i obejrzeli zdjęcia, które pomogły im uzmysłowić sobie tragedię ich niemieckich rówieśników. Zwiedzanie wystawy pozwoliło młodzieży inaczej spojrzeć na naród niemiecki. Dowiedzieli się, że byli też „uczciwi Niemcy”, którzy stawiali czynny opór ideologii faszystowskiej, i nawet poddawani torturom nie wyrzekli się swoich poglądów, płacąc za to najwyższą cenę. Uczniowie uświadomili sobie, że nie należy oceniać innych narodów według stereotypów.

Podsumowanie

Opisałam tu różne przedsięwzięcia podejmowane przeze mnie w ramach zajęć szkolnych i pozalekcyjnych w celu zachęcenia uczniów do polubienia języka niemieckiego i do efektywnej i świadomej nauki tego języka. Zaproponowałam szeroką gamę działań, które realizuję z uczniami w zależności od ich kompetencji językowych, zainteresowań i oferty zewnętrznych instytucji wspierających proces edukacji w szkole. Chciałam pokazać, że to nauczyciel kieruje procesem dydaktycznym ucznia i ma duży wpływ na zaangażowanie swoich podopiecznych w proces nauczania i ich osiągnięcia końcowe. To głównie od nauczyciela zależy, czy uczniowie będą chętnie uczestniczyć w prowadzonych przez niego zajęciach szkolnych i dodatkowych. Dla wielu nauczycieli sprawą priorytetową i wyznacznikiem zdobytej przez ucznia wiedzy i kompetencji jest podstawa programowa. Dlatego też kurczowo trzymają się zagadnień zaproponowanych przez wydawnictwa językowe w planach wynikowych czy rozkładach materiałów. Jednak nawet całkowita realizacja podstawy programowej nie jest gwarantem osiągnięcia pełnego sukcesu edukacyjnego. W oczach osób nadzorujących naszą pracę będziemy pedagogami, którzy rzetelnie wypełniają swoje obowiązki i nie marnują czasu na lekcji na dodatkowe rzeczy. Czy jednak rozwijanie zainteresowań uczniów poprzez konkursy, wyjazdy zagraniczne i ciekawe wyjścia pozaszkolne do różnych instytucji promujących naukę języka niemieckiego to strata czasu? Osobiście uważam, że nie. Te właśnie formy aktywności sprawiają, że młodzi ludzie pogłębiają swoją wiedzę i zdobywają nowe umiejętności. Mają poczucie, że są traktowani przez nauczyciela podmiotowo, a nie przedmiotowo, co zwiększa ich zainteresowanie językiem i motywację do nauki. Uczniowie, dzięki wielostronnemu zaangażowaniu w różne działania, uczą się chętniej, szybciej i efektywniej, osiągając lepsze wyniki, a na tym przecież nam, nauczycielom, powinno bardzo zależeć.


[1] W numerze 1/2016 JOwS ukazał się artykuł pt. Insta.ling i uczę się słówek w mig, omawiający pracę na platformie. Artykuł dotępny jest w wersji elektronicznej pisma: http://jows.pl/artykuly/instaling-i-ucze-sie-slowek-w-mig.