Ocenianie jako nauczanie i uczenie się

Numer JOwS: 
str. 4
Materiały Centrum Edukacji Obywatelskiej, rys. Danuta Sterna (CC)

Ocenianie rozumiane jako wystawianie stopni za wykonanie zadania niekoniecznie dobrze wpływa na proces uczenia się. Wielu nauczycieli bardzo nie lubi oceniać. I łatwo zrozumieć, dlaczego tak jest. Uważają to zadanie nie tylko za trudne, ale też za ogromnie obciążające psychicznie.

Praktyka pokazała, że dzięki OK moi uczniowie przyjmują postawę sprzyjającą uczeniu się, bo coraz więcej od nich zależy. Oto: ustalają z nauczycielem cele lekcji, kryteria oceniania, poprawiają prace swoje i kolegów, czasem sami tłumaczą innym materiał, szukają sposobu rozwiązania problemu. Wiedzą, jak mają się rozwijać, nie czują się zagubieni dzięki jasno określonym celom i sposobom ich osiągania.

Ewa Perchuć, nauczycielka języka niemieckiego, Społeczna Szkoła Podstawowa nr 11 i Gimnazjum STO w Warszawie

Ocenianie kształtujące zmienia rolę nauczyciela. Staje się on przyjacielem, który traktuje ucznia indywidualnie i poważnie, oraz przewodnikiem, który pragnie pomóc uczniowi się nauczyć.

Agata Kuczma, nauczycielka języka angielskiego, I Liceum Ogólnokształcące w Sanoku

Do najcenniejszych osiągnięć promocji OK można zaliczyć upowszechnienie wśród nauczycieli przekonania o znaczeniu efektywnej informacji zwrotnej. Efektywnej, czyli takiej, która (por. Wiggins 1998:49):

  • jest stosowana jak najczęściej;
  • pojawia się na bieżąco, nie zaś po wielu dniach i stanowi wzmocnienie działania w toku, nie jest odraczana na czas, kiedy uczeń już nie pamięta, czego ocena dotyczy, nie pamięta, jak pracował nad zadaniem;
  • dostarcza ważnych i konkretnych dowodów na postęp w uczeniu się; nauczyciele podejmujący się pracy zgodnie z OK starają się zastąpić nią mało efektywne stwierdzenia w rodzaju: postaraj się w przyszłości wykonać to zadanie lepiej, znakomicie wykonane zadanie, ta praca jest źle napisana;
  • pomaga porównać bieżący rezultat z pożądanym efektem końcowym, który jest wcześniej znany uczniowi;
  • najlepiej jeśli jest szczegółowa (choć niekiedy może się odnosić tylko do jednej umiejętności lub cechy) i możliwie dokładnie opisuje wszystkie elementy: i te poprawnie, i te niepoprawnie wykonane;
  • pozwala uczniom na znaczną niezależność w pracy nad sobą – uczniowie wiedzą, co umieją, czego jeszcze potrzebują i co powinni dalej robić.

Polubić ocenianie

Nawet tylko koncentracja na poprawieniu sposobu udzielania uczniom informacji zwrotnej jest już poważnym krokiem w kierunku rozpisania na nowo ról dla uczestników procesu uczenia się/nauczania. Jest także skutecznym sposobem zwiększania motywacji uczniów i stwarzania warunków do przejmowania przez nich kontroli nad procesem nauki, co może zaowocować większą satysfakcją i przynosić radość z uczenia się.

Można też pewnie mieć nadzieję, że nauczyciele, którzy podejmą trud wprowadzania OK do swojej praktyki, nauczyciele utożsamiający takie działanie ze skutecznym nauczaniem, pozbędą się towarzyszących im obaw związanych z ocenianiem. Zrezygnują z oceny jako narzędzia władzy nad uczniem, a przynajmniej pozbędą się ciężaru związanego z rolą sędziego lub tropiciela błędów, w zamian zaś znajdą sposób na stworzenie dobrej atmosfery, życzliwych relacji w klasie, będą budować swój autorytet przewodnika po świecie wiedzy i sprzymierzeńca uczących się. Może po prostu wtedy polubią ocenianie.

Bibliografia

  • ACT (2011) Teacher’s Guide to Assessment. Australian Capital Territory [online] [dostęp 06.08.2015].
  • Axer, J. (2005) Jak trudno jest oceniać w humanistyce. W: Oceniać, aby uczyć. Program Prometeusz, Biblioteka Prometeusza, nr 5. Warszawa: OBTA UW.
  • Borgosz, E. (2007) Ocenianie kształtujące na lekcjach języków obcych. W: Gazeta Szkolna, nr 10-11 (364/365).
  • Czetwertyńska, G. (2013) Akcja społeczna „Szkoła z klasą”. Plany, oczekiwania, reakcje. Warszawa: Bookmark.
  • Czetwertyńska, G. (2015) Co kształtuje ocenianie kształtujące. W: Meritum, nr 1/(36), 2.
  • Earl, L.M. (2013) Assessment as Learning: Using Classroom Assessment to Maximize Student Learning. London: Corvin Press, Thousand Oaks.
  • Haney, W. (1991) We Must Take Care: Fitting Assessments to Functions. W: V. Perrone (red.) Expanding Student Assessment. Alexandria VA: Association for Supervision and Curriculum Development, za: Earl, L.M. (2013) Assessment as Learning: Using Classroom Assessment to Maximize Student Learning. London: Corvin Press, Thousand Oaks.
  • Hattie, J. (2008) Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement. Routlege.
  • MEN (2015) Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych. DzU 2015 poz. 843, 18 czerwca 2015 r.
  • Mansell, W., James, M., The Assessment Reform Group (2009) Assessment in Schools. Fit For Purpose? A Commentary by the Teaching and Learning Research Programme. London: Economic and Social Research Council, Teaching and Learning Research Programme.
  • Turek, A. (2011) Ocenianie wspierające uczenie się. W: Języki Obce w Szkole. Nauczanie wczesnoszkolne, nr 1, 12.
  • Wiggins, G. (1998) Educative Assessment. Designing Assessment to Inform and Improve Student Performance. San Francisco: Jossey-Bass Publishers, 49.


[1] W 2006 r. z inicjatywy CEO wydano przekład publikacji Jak oceniać, aby uczyć P. Blacka, Ch. Harrisona, C. Lee, B. Marshala, D. Williama Assessment for Learning. Putting Into Practice, uzupełniony o pierwsze opinie i relacje polskich nauczycieli stosujących OK.